15/03/2024
LAN HUỆ TRONG ĐỜI SỐNG VÀ NGHỆ THUẬT.
Có lẽ ai trong chúng ta, những người trồng lan huệ, đều biết rằng cái nôi sản sinh ra các giống lan huệ (Hippeastrum) là Nam Mỹ. Nhưng Châu Âu mới là nơi lan huệ được phát triển và thương mại hóa cũng như giới thiệu ra toàn thế giới để trở thành một trong các loài hoa phổ biến nhất của những người trồng vườn hay trang trí nhà cửa.
Các nguồn tư liệu đều công nhận rằng, người Châu Âu biết đến lan huệ đầu tiên là ở Bồ Đào nha, Tây Ban Nha và Ý, các nước đã thực hiện những cuộc thám hiểm (và sau này là cai trị) đầu tiên tới Nam Mỹ. Sau đó lan huệ được giới thiệu ra khắp châu âu, đặc biệt là Hà Lan và Anh, vào thế kỷ 16. Những cây hoa huệ thương mại đầu tiên được người Hà Lan bán ra thị trường vào những năm cuối thế kỷ 17, và từ đó trở thành một giống hoa phổ biến ở phương Tây bên cạnh hoa hồng, thược dược và tulip.
Nếu như ở các nước nhiệt đới, lan huệ được trồng chủ yếu ngoài sân vườn như một loại cây ngoài trời, thì ở các nước phương Tây, lan huệ được xem như một loại cây hoa trang trí nội thất. Với đặc tính sinh trưởng khá đặc biệt chỉ có ở một số ít loài cây có củ, đó là chế độ ngủ của mầm cây và có thể “ép” ra hoa theo ý muốn, lan huệ được trồng trong chậu, để trong nhà, được sưởi ấm để có thể nở hoa trong mùa đông, trở thành loài hoa “cứu rỗi” tinh thần của người dân các nước Âu-Mỹ trong suốt mùa đông dài băng giá. Và vì thế, mặc dù mùa hoa trong tự nhiên của lan huệ là từ mùa Xuân tới mùa Thu tùy loài và nơi sống, ở Phương Tây, mùa Đông mới là mùa của hoa lan huệ. Cũng vì thế, hoa lan huệ trở thành loài hoa lễ hội khi được dùng để trang trí Giáng Sinh và năm mới. Thống kê từ các hội nhà vườn châu Âu cho thấy, riêng ở Mỹ, mỗi mùa Giáng sinh và năm mới nhập khỏang 10 triệu củ huệ và hơn 2 triệu cành hoa huệ cho việc trang trí.
Như đã nói, vì là loài hoa gần như hiếm hoi nở vào mùa đông (dù là có can thiệp), lan huệ có lẽ là loài hoa gợi cảm hứng mạnh mẽ nhất cho các họa sĩ khi vẽ tranh. Thử tưởng tượng bạn đang giữa mùa đông bốn bề tuyết phủ, thì một cành hoa huệ mãn khai trên bàn ăn, bên bệ cửa sổ, chắc chắn khiến bạn muốn lập tức chụp ảnh, hay vẽ lại, để lưu giữ vẻ đẹp rực rỡ mà mong manh đó được lâu hơn.
Cho nên, có thể tìm thấy rất nhiều những tác phẩm của các họa sĩ phương Tây vẽ hoa lan huệ, từ những nghệ sĩ ít tên tuổi vẽ tranh để trang trí nội thất, cho đến những tài danh mà tác phẩm được đấu giá hay trưng bày trong các bảo tàng. Trong số đó, có thể kể đến các tranh hoa huệ nổi tiếng như Hoa huệ đỏ trên nền xanh lam (Red Amaryllis on blue background) của Piet Mondriann, Bình hoa huệ (Vase of Amaryllis) và Thiếu phụ bên bình hoa huệ (Woman seated by a vase of Amaryllis) đều cùng của Henri Matisse, hoặc Hoa huệ và Đức Mẹ (Amaryllis and Madonna) của Emil Nolde, hay Tĩnh vật hoa với hoa lan huệ (Flower still life with Amaryllis) của Isaac Grünewald, Lan huệ đỏ (Red Amaryllis) của Georgia O’Keeffe…
Ở Việt Nam, lan huệ có lẽ được du nhập từ thế kỷ 16 theo chân các giáo sĩ truyền giáo Bồ Đào Nha, và các nhà sinh vật người Pháp ở thế kỷ 19. Tuy nhiên mặc dù cũng thường được trồng và xử lý ra hoa để chưng Tết như một loài hoa theo mùa, lan huệ xuất hiện không nhiều trong văn hóa, hội họa Việt, có lẽ do quá lép vế so với mai-đào-lan-sen-cúc, những “người đẹp” truyền thống đã đi vào tâm hồn người Việt từ ngàn xưa. Ngoại trừ câu ca dao “lan huệ sầu ai lan huệ héo”, hình tượng hoa lan huệ chỉ thi thỏang được bắt gặp trong tranh sơn mài Thành Lễ hay của một vài họa sĩ đương đại mà mình tìm thấy ở đây, như bức Hoa nắng của Đinh Công Tuyến vẽ một chậu lan huệ hồng sọc, bức Hoa lan huệ của Nguyễn Thanh Trúc đặc tả một bông huệ cánh kép trắng sọc đỏ, hay bức Chân dung thiếu nữ bên hoa loa kèn đỏ của Nguyễn Thị Măng…
Một vài góp nhặt xem như để giải trí cuối tuần, hy vọng có thể giúp mọi người “mua vui” được vài đôi phút. Mình đã đóng khung và ghi tên tác phẩm-tác giả trên từng ảnh để mọi người dễ theo dõi. Một điểm thú vị là gần như tất cả các họa sĩ đều dùng tên Amaryllis vốn đã được gọi quen để đặt tên tác phẩm, chứ không xài tên Hippeastrum. ->>>by Lê Duy Linh.
Em đọc thấy hữu ích nên coppy ạ.
