02/10/2020
Trồng lanh, dệt vải là nghề truyền thống, lâu đời gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Mông xã Cán Tỷ, huyện Quản Bạ. Ngày xưa khi kinh tế chưa phát triển, hàng may mặc công nghiệp hạn chế thì vải lanh là nguyên liệu chính để làm trang phục và các phụ kiện của đồng bào người Mông. Hiện nay, xã hội phát triển thì các sản phẩm từ vài lanh vẫn luôn được khách hàng ưa chuộng, đặc biệt là du khách nước ngoài. Các sản phẩm thổ cẩm từ vải lanh không chỉ bền mà còn có giá trị thẩm mỹ, văn hóa tinh thần lớn lao. Xuất phát từ thực tế đó, Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ được thành lập vào năm 2010 với mục tiêu bảo tồn và phát triển nghề truyền thống cũng như giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào người Mông, “chắp cánh” cho sản phẩm vải lanh thổ cẩm vươn xa ra thị trường trong nước và quốc tế, mang lại nguồn thu nhập cho người dân địa phương.
Để tạo ra những sản phẩm lanh thổ cẩm độc đáo thì cần phải qua rất nhiều công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người phụ nữ Mông, như: Trồng lanh, xe sợi, in sáp, nhuộm chàm và thêu thùa… Cứ đến tháng 3, tháng 4 hàng năm, đồng bào đồng bào người Mông nơi đây lại bắt đầu gieo trồng cây lanh và đến tháng 7, tháng 8 mới được thu hoạch. Sau khi thu hoạch, cây lanh được bà con đem ra phơi nắng cho khô rồi mới tước thành sợi. Sợi lanh được đưa vào cối giã mềm rồi nối lại, cuốn thành từng cuộn tròn, mang đi giặt cho mềm sợi lanh và giũ hết những vỏ cây tránh làm mốc sợi. Sau đó bà con đem luộc sợi lanh, cho đến khi thấy sợi lanh mềm và trắng thì mang phơi nắng cho khô và dùng guồng chia sợi lanh ra trước khi mắc vào khung cửi để dệt nên những tấm vải lanh bền đẹp. Sau công đoạn dệt, để tạo nên những tấm vải thổ cẩm độc đáo, các chị em phụ nữ (là thành viên Hợp tác xã) bắt đầu công đoạn dùng kỹ thuật in, vẽ sáp và sau cùng là thêu hoàn toàn bằng thủ công. Công việc này thể hiện sự khéo tay, chăm chỉ và còn là tiêu chí đánh giá tài năng, đạo đức, phẩm chất và cách làm ăn của người phụ nữ. Bởi vậy, những sản phẩm thổ cẩm với sự trang trí, phong phú và độc đáo với hoa văn, họa tiết khác nhau, theo các gam màu chủ đạo trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây và tím dần hiện lên nền vải lanh đã trở thành nét văn hoá của người Mông địa phương từ bao đời nay.
Các sản phẩm Lanh thổ cẩm của Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ ngày càng đa dạng, phong phú, họa tiết hoa văn độc đáo chủ yếu là các hoa văn hình học mang đậm bản sắc văn hóa đồng bào người. Đó là những đường ngang, viền đậm dài hoặc gẫy góc, tạo ra các khối hình được làm hoàn toàn bằng thủ công mất rất nhiều thời gian. Ngoài may trang phục đồng bào người, còn có các sản phẩm túi xách, túi đựng điện thoại, vỏ ga, khăn trải bàn, gối xe, búp bê,... Nhờ có chất lượng tốt, mẫu mã đẹp và chăn chứa tình cảm mộc mạc, bản sắc văn hóa tốt đẹp của người đồng bào người Mông nên các sản phẩm của Hợp tác xã luôn được khách du lịch trong và ngoài nước ưa chuộng, thị trường tiêu thụ ổn định, như: Hà Nội, Đà Nẵng, Hội An,… ngoài ra còn được xuất khẩu. Đến với gian hàng trưng bày giới thiệu sản phẩm của Hợp tác xã tại thôn Đầu Cầu I, trung tâm xã Cán Tỷ du khách sẽ được trải nghiệm không gian văn hóa thu nhỏ và mua sản phẩm chất lượng, có giá trị thẩm mỹ và văn hoá cao. Việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm Lanh thổ cẩm truyền thống đã góp phần quảng bá văn hóa truyền thống đồng bào người Mông với khách hàng trong và ngoài nước. Góp phần nâng cao thu nhập, xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sống nhân dân và phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.
--------------------------------------------------
Hợp tác xã Dệt lanh Cán Tỷ
Địa chỉ: Thôn Đầu Cầu 1, xã Cán Tỷ, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang
