05/12/2025
của bạn Hoàng Ân, ảnh của Cứ Điểm Ăn Uống
(𝑅𝑎𝑖𝑛𝑏𝑜𝑤 𝑣𝑎̂̃𝑛 𝑚𝑖𝑒̣̂𝑡 𝑚𝑎̀𝑖 đ𝑜́𝑛𝑔 𝑠𝑎́𝑐ℎ 𝑛𝑒̂𝑛 𝑚𝑢̛𝑜̛̣𝑛 𝑡𝑎̣𝑚 𝑎̉𝑛ℎ 𝑣𝑎̀ 𝑏𝑎̀𝑖 𝑐𝑢̉𝑎 𝑚𝑜̣𝑖 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 đ𝑒̂̉ 𝑙𝑎̂́𝑦 𝑐𝑜̛́ 𝑢𝑝𝑑𝑎𝑡𝑒 𝑡𝑖̀𝑛ℎ ℎ𝑖̀𝑛ℎ 𝑔𝑖𝑎𝑜 𝑠𝑎́𝑐ℎ 𝑎̣. Đ𝑜̛𝑛 𝑛ℎ𝑖𝑒̂̀𝑢 𝑞𝑢𝑎́ 𝑛𝑒̂𝑛 𝑑𝑢̀ 𝑙𝑢̛𝑛𝑔 đ𝑎̃ 𝑐𝑜̀𝑛𝑔, 𝑚𝑎̆́𝑡 đ𝑎̃ 𝑚𝑜̉𝑖 𝑚𝑎̀ 𝑛ℎ𝑎̂𝑛 𝑣𝑖𝑒̂𝑛 𝑐𝑢̉𝑎 𝑅𝑎𝑖𝑛𝑏𝑜𝑤 𝑣𝑎̂̃𝑛 𝑐ℎ𝑢̛𝑎 đ𝑜́𝑛𝑔 ℎ𝑒̂́𝑡. 𝑁𝑜̣̂𝑖 𝑡𝑟𝑜𝑛𝑔 𝑛𝑔𝑎̀𝑦 𝑚𝑎𝑖 𝑙𝑎̀ 𝑡𝑎̂́𝑡 𝑐𝑎̉ 𝑐𝑎́𝑐 đ𝑜̛𝑛 𝑠𝑒̃ đ𝑢̛𝑜̛̣𝑐 𝑔𝑖𝑎𝑜 𝑐ℎ𝑜 đ𝑜̛𝑛 𝑣𝑖̣ 𝑣𝑎̣̂𝑛 𝑐ℎ𝑢𝑦𝑒̂̉𝑛, 𝑚𝑜𝑛𝑔 𝑚𝑜̣𝑖 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 𝑘𝑖𝑒̂𝑛 𝑛ℎ𝑎̂̃𝑛 𝑐ℎ𝑜̛̀ 𝑎̣)
BABEL, HAY SỰ CẦN THIẾT CỦA BẠO LỰC: GÓC NHÌN KÌ ẢO VÀ MỚI MẺ VÀO LỊCH SỬ ĐẤU TRANH GIAI CẤP CỦA THẾ GIỚI
Babel, hay Sự cần thiết của bạo lực, đã chính thức lên kệ tại Việt Nam tuần này. Với hàng loạt đề cử và giải thưởng cả về chuyên môn lẫn độ phổ biến, nói không ngoa khi Babel chính là tựa sách không nên bỏ lỡ cho các mọt fantasy Việt Nam. Cuốn sách thuộc thể loại fantasy-dark academia tương đồng với các tác phẩm kinh điển như Harry Potter, và mọi người cũng dễ dàng nhận thấy vibe học đường - phép thuật là điểm chung giữa 2 cuốn sách. Tuy nhiên, ngoài điểm chung nêu trên, Babel khác xa Harry Potter về mọi mặt, thậm chí hệ thống phép thuật và những câu hỏi tác giả đặt ra thông qua nhân vật còn vượt trên giới hạn của những tác phẩm giải trí.
Bối cảnh của Babel được đặt tại thế kỉ 18, xoay quanh Robin Swift, một cậu bé mồ côi vì bệnh tả ở Canton (Quảng Đông cũ), đã được vị giáo sư bí ẩn Lovell đưa đến London. Ở đó, cậu được dạy tiếng La-tinh, tiếng Hy Lạp cổ đại, và tiếng Trung để chuẩn bị đến ngày ứng tuyển vào Viện Dịch thuật Hoàng gia danh tiếng của Đại học Oxford - còn được gọi là Babel - trung tâm dịch thuật và, quan trọng hơn, là trường pháp thuật hàng đầu của thế giới, chuyên dạy “phép bạc”, thứ phép thuật xoay quanh sự kì diệu của ngôn ngữ.
Trong mắt Robin, Oxford là một nơi không tưởng dành riêng cho việc theo đuổi tri thức. Nhưng tri thức phục tùng quyền lực, và với tư cách một cậu bé người Trung Quốc lớn lên ở Anh, Robin nhận ra rằng việc phục vụ Babel đồng nghĩa với việc phản bội quê hương. Khi nước Anh muốn khơi mào chiến tranh nha phiến với Trung Quốc với âm mưu chiếm giữ quặng bạc và thuốc phiện, Robin phải đưa ra quyết định sẽ đứng về phe nào.
Sự phát triển tâm lý của Robin là một trong những điểm sáng của cốt truyện, thông qua điểm nhìn của Robin, tác giả đưa ra được những luận điểm táo bạo và trần trụi. Từ 1 cậu bé ở xóm nghèo tại Quảng Đông, nếu không được Giáo sư Lovell cưu mang và mang đến Anh Quốc, Robin sẽ chẳng bao giờ có cơ hội theo đuổi tri thức tại một trong những thiên đường học thuật của thế giới. Robin luôn cảm thấy biết ơn, và luôn dặn lòng là mình “phải biết ơn” Giáo sư Lovell về cơ hội này. Tuy nhiên, khi biết được những gì mình đang được dạy, và những thứ mình sẽ cống hiến cho Babel, và rộng hơn là cho Đế Quốc Anh, đều phục vụ cho chủ nghĩa thực dân và trực tiếp làm hại đến đồng bào ở quê hương cũng như các nước đã, đang, và sắp trở thành thuộc địa Anh Quốc, Robin bắt đầu có những tranh cãi nội tâm. Các chi tiết về tâm lý mâu thuẫn của Robin chính là điểm sáng của câu chuyện, khiến người đọc cảm nhận được cậu bé “người” hơn, đồng thời cũng thách thức quan điểm gaslighting “Why bite the hand that feed you”. Robin trằn trọc vì không muốn mất đi những giây phút bình yên bên cạnh bạn bè và tri thức, nhưng cũng không thể ngoảnh mặt làm ngơ những người đồng bào tại Quảng Đông, những công nhân và nông dân tại các đồn điền, thuộc địa đã và đang chịu cảnh lầm than do chính những tri thức mà cậu bé cống hiến cho Đế Quốc.
Một điểm sáng khác của Babel là sự đa dạng - đa dạng ở đây theo đúng nghĩa đen - nhóm bạn của Robin gồm 4 người với nguồn gốc xuất thân khác biệt: Robin, trẻ mồ côi ở Quảng Đông, Ramy - cậu bé người Ấn Độ đến từ Calcutta - thủ đô Ấn trong giai đoạn Ấn Độ còn là thuộc địa Anh (Tác giả cũng dày công nghiên cứu khi quyết định chọn tên cũ Calcutta, chứ không dùng tên mới giai đoạn sau độc lập của thành phố này), Victoire - cô bé Haiti da màu từng phải chịu cảnh sống nô lệ tại Pháp, và Letty - con gái của cựu đô đốc người Anh. 4 người, 4 xuất thân và màu da khác biệt, khiến quan điểm và trải nghiệm sống của cả 4 khác hẳn nhau và từ đó, tác giả đưa ra hàng loạt những luận điểm thú vị. Điểm mình bất ngờ và ưng ý nhất là mỗi nhân vật từ chính đến phụ đều được xây dựng kĩ càng, chi tiết, có thể nói Robin là nhân vật chính nhưng ngoại trừ việc được tiếp cận thế giới của Babel thông qua góc nhìn của Robin, thì đất diễn của các nhân vật còn lại vẫn rất đầy đủ, thậm chí mỗi người trong nhóm bạn đều có chương truyện riêng dưới góc nhìn của họ. Điểm khiến Babel khác biệt có lẽ là mỗi nhân vật đều có những góc khuất khác nhau, kể cả những nhân vật được trao nhiều “đặc quyền” hơn người khác, đến mức nếu câu chuyện được kể dưới góc nhìn của họ thì nó vẫn đủ mạnh để giữ chân người đọc.
Có lẽ việc chọn kể một câu chuyện giả tưởng nhưng lại bám sát với lịch sử chính là nước cờ đầy tính thử thách của nữ tác giả R.F. Kuang, cô liên tục thách thức những tư tưởng và quan điểm gây tranh cãi thông qua nhân vật của mình, khiến cuốn sách chạm đến những chủ đề hiếm thấy trong văn đàn: Ngôn ngữ đã bị lợi dụng để đẩy nhanh quá trình thuộc địa hoá như thế nào, liệu các nước thuộc địa có nên “biết ơn” những kẻ chiếm đóng mình vì họ đã mang đến tri thức mới, những cơ hội lớn cho người dân ở xứ thuộc địa mà xã hội cũ không thể cho được, về vai trò của tầng lớp sinh viên trong các cuộc kháng chiến giành quyền tự chủ, và đặc biệt hơn, một câu hỏi bức thiết: Liệu các thể chế quyền lực có thể được thay đổi từ bên trong, hay cách mạng luôn cần đến bạo lực?
Lớn lên với những bài học về thực dân, phát xít và các cuộc kháng chiến, Babel mở rộng tầm nhìn của mình ra xa hơn nữa, về những năm 1800s khi định nghĩa về thực dân, đế quốc hay thuộc địa mới xuất hiện trong dòng chảy lịch sử. Người đọc có thể thấy rõ sự bóc lột đi kèm tẩy não của chính quyền thực dân, sự khó khăn của các tổ chức cách mạng, và thesis statement của cả cuốn sách: Sự cần thiết của bạo lực. Nửa cuối sách lấy đi nước mắt của nhiều người vì sự tàn bạo và hy sinh một cuộc cách mạng thường yêu cầu, và đưa Babel lên thành tượng đài dark academia thế hệ mới.
Một cuốn sách đủ tầm để trở thành kinh điển trong nhiều năm tới, và đã có bản dịch tiếng Việt, không có lý do gì để bạn phải ngần ngại không đưa Babel vào danh sách đọc mùa cuối năm này của mình.
Đánh giá: 5/5
