16/06/2020
เรื่องของตับกับเค้กอร่อยๆ
#ไขมันพอกตับ #ไขมันคั่งสะสมในตับ
ทำไมเราจึงเป็นได้หล่ะ?
มีคนไข้ถามมาว่า "ไปตรวจร่างกายมา หมอบอกว่า เป็น ไขมันพอกตับ" ทั้งๆที่ไม่กินเหล้า แต่แอบหม่ำเค้กบ่อยๆ แค่นั้นเอง ทำไมเป็นโรคนี้ได้คะ?
บ้านเราพอคนอยู่ดีกินเย๊อะมากขึ้นๆ เราพบภาวะไขมันพอกตับได้มากขึ้นตามแนวโน้มที่เพิ่มขึ้นของกลุ่มโรค
ซึ่งได้แก่ โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไขมันในโลหิตสูงซึ่งมักจะเกิดขึ้นในวัยกลางคนอายุประมาณ 45 ถึง 50 ปีขึ้นไป ที่อัตราการเผาผลาญอาหารเริ่มลดลง แต่ยังคงกินๆๆๆๆๆ เหมือนเดิมที่ยังเป็นหนุ่มสาว เภสัชกรไปรวบรวมข้อมูลที่ว่า ไขมันพอกตับทำไมเราจึงเป็นได้ง้าย ง่ายและป้องกันได้อย่างไร?
#ไขมันสะสมในตับคือโรคอะไร?
#โรคไขมันคั่งสะสมในตับ คือภาวะที่มีการสะสมของไขมัน ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูปของไตรกลีเซอรายด์ อยู่ในเซลล์ของตับซึ่งอาจมีเพียงแค่ไขมันคั่งอยู่ในเซลล์ตับ หรือมีอาการอักเสบของตับร่วมด้วย
โดยทั่วไปแล้วจะมีสาเหตุต่างๆ มากมายที่สามารถทำให้เกิดภาวะไขมันคั่งสะสมในตับได้ สาเหตุที่พบบ่อยคือจากการดื่มสุรา, ยาบางชนิด หรือสารพิษ, ภาวะขาดสารอาหาร, ภาวะทองแดงคั่งในร่างกาย (Wilson’s Disease) เป็นต้น
แต่ในที่นี้จะขอกล่าวถึงเฉพาะภาวะไขมันคั่งสะสมในตับ ที่ไม่ได้เกิดการจากดื่มสุรา ซึ่งทางการแพทย์เรียกภาวะนี้ว่า Non-Alcoholic Fatty Liver Disease ( ) แต่ถ้ามีการอักเสบของตับร่วมกับมีการบวมของเซลล์ตับร่วมด้วย ก็จะเรียกภาวะนี้ว่า Non-Alcoholic Steato Hepatitis ( ) หลายอาการ หลายชื่อเนอะ โรคนี้ เอาเป็นว่า ไขมันสะสมในตับ ไขมันพอกตับ ก้อคือโรคนี้ละนะ
#ภาวะไขมันพอกตับ
แบ่งระยะการดำเนินโรคได้เป็น 4 ระยะ ได้แก่
#ระยะแรก เป็นระยะมีไขมันก่อตัวอยู่ในเนื้อตับ ซึ่งไม่ได้ก่อให้เกิดผลใด ๆ กล่าวคือ ไม่มีการอักเสบ หรือพังผืดเกิดขึ้นในตับ
#ระยะที่สอง เป็นระยะที่เริ่มมีอาการอักเสบของตับ ในระยะนี้หากไม่ควบคุมดูแลให้ดี และปล่อยให้การอักเสบดำเนินไปเรื่อย ๆ เกินกว่า 6 เดือนกลายเป็นตับอักเสบเรื้อรัง
#ระยะที่สาม #การอักเสบรุนแรง ก่อให้เกิดพังผืดในตับ เซลล์ตับค่อย ๆ ถูกทำลายลง
#ระยะที่สี่ #เซลล์ตับถูกทำลายไปมาก ตับไม่อาจทำงานได้ตามปกติอีกต่อไป ตับแข็ง และอาจกลายเป็นมะเร็งตับ
โรคตับนั้นเป็นโรคที่มีการดำเนินโรคค่อนข้างช้า กล่าวคือ เมื่อเกิดภาวะไขมันพอกตับแล้ว ไม่ใช่ว่าใช้เวลาแค่ 1 หรือ 2 ปีจะเกิดปัญหา ต้องใช้เวลานานกว่าโรคจะดำเนินไปอีกขั้น เช่น หากมีปัญหาตับอักเสบติดต่อกันนานเกินกว่า 6 เดือน จัดว่าเป็นโรคตับอักเสบเรื้อรัง และกว่าที่จะพัฒนาต่อไปเป็นโรคตับแข็งขั้นที่ 1 ก็อาจใช้เวลาเป็น 10 ปี แล้วจึงค่อยพัฒนาต่อไปเป็นขั้นที่ 2 และ 3 ซึ่งก็จะมีอาการบ่งชี้เพิ่มเติม คือ อาการตัวเหลือง ตาเหลือง มีน้ำในท้องมากขึ้น จนถึงระยะสุดท้ายคือความรู้สึกตัวลดลง อันนี้แสดงให้เห็นว่าประสิทธิภาพของตับแย่ลงๆ ดังนั้นต้องหมั่นดูแลตัวเองนะครับ
#ปัจจัยเร่งโรคตับ
สาเหตุของการเกิดไขมันคั่งสะสมในตับ ที่ไม่ได้เกิดจากการสูบบุหรี่นั้น ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด ในปัจจุบันคิดว่ามีหลายสาเหตุ
ความรู้จากการศึกษาในปัจจบันพบว่าภาวะที่ร่างกายดื้อต่ออินซูลินเป็นปัจจัยที่สำคัญของการเกิดภาวะไขมันคั่งสะสมในตับ
หลังจากนั้นอาจจะมีปัจจัยหรือกลไกอื่นอีกที่มากระตุ้นให้เกิดการอักเสบและการตายของเซลล์ตับ ซึ่งกลุ่มอาการที่สัมพันธ์ต่อการดื้อต่ออินซูลินนี้เรียกว่า Insulin Resistant Syndrome
ซึ่งผู้ป่วยมักจะมีอาการหรือสาเหตุอื่นๆ ต่อไปนี้ร่วมด้วย คือ
1. #อ้วน ซึ่งมักจะอ้วนที่ลำตัวมากกว่าแขนขา
2. เป็น #เบาหวาน
3. มี #ไขมันในเลือดสูง
4. มี #ความดันโลหิตสูง
เห็นไหมว่ากลุ่มโรค NCD ไม่ดูแลให้ดี จะเป็นสาเหตุทำให้เป็นโรคร้ายอื่นๆ ตามมาได้มากมาย เสี่ยงตายมากกว่าเดิมเสียอีก
ยิ่งไปกว่านั้น พบว่าร้อยละ 60 ของผู้ป่วยที่มีไขมันคั่งสะสมในตับ จะมีภาวะดื้อต่ออินซูลินร่วมด้วย อย่างไรก็ตามผู้ป่วยบางรายอาจจะไม่แสดงอาการดื้อต่ออินซูลินให้เห็น ส่วนปัจจัยที่ทำให้เกิดการอักเสบของตับนั้นจะมีได้หลายปัจจัยที่นอกเหนือไปจากภาวะดื้อต่ออินซูลิน เช่น สารพิษ และยาบางชนิด
#ไม่อยากเป็นไขมันพอกตับทำอย่างไร?
ลดความเสี่ยง ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เนื่องจากสาเหตุหนึ่งของภาวะไขมันพอกตับเกี่ยวข้องกับเมตาโบลิกซินโดรม อาทิ เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นความผิดปกติที่สามารถ ควบคุมให้ดีขึ้นได้ ส่งผลให้ภาวะไขมันพอกตับดีขึ้นตามมา
#แนวทางการป้องกันตัวเอง และลดความเสี่ยงไว้ ดังนี้
#พยายามลดลดน้ำหนักให้ได้ แต่ต้องอยู่ในระดับปลอดภัย เช่น สัปดาห์ละไม่เกิน 0.5 กิโลกรัม
ออกกำลังกายอย่างพอเหมาะเป็นประจำ
#ผู้ป่วยเบาหวาน และไขมันในเลือดสูงต้องควบคุมโรคให้ดี ทั้งนี้ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของยา การควบคุมอาหาร และการออกกำลังกาย
#ลดและเลิกการดื่มสุรา ซึ่งจะเป็นการเพิ่มภาระให้ตับมากยิ่งขึ้น
#หลีกเลี่ยงการรับประทานยา หรืออาหารเสริมที่ไม่จำเป็น
#ป้องกันตัวเองจากการติดเชื้อ เช่น ตรวจดูว่าตนมีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสตับอักเสบหรือไม่ หากไม่มีควรฉีดวัคซีน มีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัย ระมัดระวังเป็นพิเศษเมื่อต้องทำฟันและทำเล็บ
#อย่าละเลยการตรวจสุขภาพประจำปี ผู้ป่วยไขมันพอกตับส่วนมากจะทราบเมื่อมารับการตรวจสุขภาพประจำปี ซึ่งผลการตรวจแสดงค่าเอนไซม์ของตับ (AST และ ALT) ผิดปกติ (มากกว่า 40)
#การดูแลสุขภาพตับ
ไม่ได้ต้องการมากไปกว่าการดูแลสุขภาพร่างกายตามปกติดังที่กล่าวข้างต้น มาถึงตรงนี้ไม่ใช่แค่ผู้ดื่มสุราและผู้มีปัญหาเรื่องน้ำหนักเท่านั้นที่ต้องระวังเรื่องภาวะไขมันพอกตับ แม้ผู้ที่มีน้ำหนักปกติแต่มีปัญหาเรื่องไขมันในเลือดสูง หรือผู้ที่รับประทานยาและอาหารเสริมอย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ก็อยู่ในกลุ่มที่ต้องระวังให้มากไม่แพ้กัน
#อาการเตือนโรคไขมันพอกตับ
ผู้ป่วยไขมันพอกตับกว่าร้อยละ 50 ไม่แสดงอาการโดยเฉพาะในกลุ่มที่เป็นไขมันพอกตับระยะแรก
ทว่า สัญญาณต่อไปนี้ อาจบ่งชี้ว่าตับของคุณเริ่มมีปัญหา
#คุณมีน้ำหนักมาก และ #มีไขมันสะสมที่หน้าท้อง
#คุณลดน้ำหนักอย่างไรก็ไม่ลง
#คุณมีระดับคอเลสเตอรอล และไตรกลีเซอไรด์ในเลือดสูง
#คุณเป็นเบาหวาน
#คุณรู้สึกเหนื่อย และอ่อนเพลีย
#คุณรู้สึกเจ็บตึง ๆ ที่ชายโครงขวา
#คุณมีอาการเบื่ออาหาร รับประทานอาหารไม่ลงและคลื่นไส้เป็นบางครั้ง
สงสัยเรื่องโรคนี้ แวะปรึกษา #เภสัชกรใจดี ที่ร้านยาใกล้บ้านได้เลยจ้า
#เภสัชกรอุทัย
แหล่งข้อมูล:
Nonalcoholic Fatty Liver Disease Symptoms, Causes, www.healthline.com/health/nonalcoholic-fatty-liver-disease
Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) - NHS Choices
www.nhs.uk/conditions/fatty-liver-disease/Pages/Introduction.aspx
NAFLD fibrosis score calculator
nafldscore.com/
Treatment of non-alcoholic fatty liver disease - NCBI - NIH
https://www.ncbi.nlm.nih.gov
ไขมันสะสมคั่งในตับ (NASH) - thailiverfoundation.org
www.thailiverfoundation.org/th/cms/detail.php?id=28
โรคไขมันสะสมในตับ ,หมอชาวบ้าน
https://www.doctor.or.th/article/detail/11403
นพ.มานิตย์ วัชร์ชัยนันท์ : Nonalcoholic steatolichepatitis (NASH)
vatchainan2.blogspot.com/2011/11/nonalcoholic-steatolichepatitis-nash.html
นพ.มานิตย์ วัชร์ชัยนันท์ : FATTY LIVER DISEASE
vatchainan2.blogspot.com/2011/11/fatty-liver-disease.html
ไขมันพอกตับ Fatty liver - หาหมอ.com
haamor.com/th/ไขมันพอกตับ
ไขมันพอกตับ - อาการ, สาเหตุ, การรักษา - พบแพทย์ - Pobpad
https://www.pobpad.com/ไขมันพอกตับ
ไขมันพอกตับ,
https://www.bumrungrad.com/th/liver-center-treatment.../fatty-liver-disease
อาหารในโรคไขมันพอกตับ Diet for fatty liver disease - หาหมอ.com
haamor.com/th/อาหารในโรคไขมันพอกตับ/
Update in Management of Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD)
https://www.bangkokhospital.com/images/downloads/non.pdf
รูปประกอบ มาจาก: http://www.eatthis.com/10-daily-habits-that-make-you-sick-and-fat
