ชุมชนสร้างสรรค์หมู่บ้านผาบ่อง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

*ประวัติความเป็นมาขอหมู่บ้านผาบ่อง เดิมตั้งอยู่บริเวณทิศตะวันตกของฝายห้วยตำข่อนในปัจจุบัน มีแม่น้ำแม่สะมาดไหลผ่าน ระหว่างภูเขาสองลูกและเป็นหน้าผาสูงชันมาก ความกว้างของช่องเขามีประมาณ 30 เมตรชาวบ้านเรียกกันว่า “หว่อง” หรือ “บ่อง” หน้าผาทั้งสองข้างไม่สามารถขึ้นได้ ชาวบ้านผาบ่องตั้งชื่อหมู่บ้านตามหน้าผาช่องเขาทั้งสองลูกว่า “ผาบ่อง” คำว่า “ผา” คือ หน้าผาภูเขาสูงที่ชัน ทั้งสองลูก ปัจจุบันบริเวณเขื่อนผาบ่อง ซึ่งตามความหมายว่า ความแข็งแกร่งของหมู่บ้านเหมือนหิน และคำว่า “บ่อง” ช่องเขาที่สามารถผ่านไปได้หรือเข้า – ออกได้ ซึ่งหมายความว่า ช่องทางแห่งความสำเร็จทุกอย่าง ทั้งสองคำรวมกัน หมายถึง หมู่บ้านที่มีความแข็งแกร่งดั่งภูผา สามารถผ่านพ้นอุปสรรคสู่ความสำเร็จทุกประการบ้านผาบ่อง ตั้งมาประมาณ 129 ปี (ตามข้อมูล สมุดบันทึกของกำนันคนแรกของตำบลผาบ่อง และข้อมูลจากโรงเรียนชุมชนบ้านผาบ่อง ข้อมูลจากวัดผาบ่องเหนือและวัดผาบ่องใต้ )ตำนานเล่าขานว่า เกิดอุทกภัยดิน หินพังทลายลงมา ปิดกั้นทางน้ำไหลผ่านช่องเขา (หว่อง) บริเวณตั้งเขื่อนผาบ่องขณะนี้ ทำให้น้ำแม่สะมาดแห้ง ชาวบ้านจึงพากันไปหาปลาในน้ำ ในขณะเดียวกันได้มีน้ำไหลหลากมากขึ้นกว่าเดิม ทำให้ดินและหินที่ปิดกั้นน้ำพังลงมา ทำให้ชาวบ้านที่หาปลาอยู่จมน้ำตายเป็นจำนวนมาก และมาพัดเอาบ้านเรือนเสียหายเป็นจำนวนมาก ชาวบ้านผาบ่องจึงได้พากันย้ายหมู่บ้านไปทางทิศตะวันออกของแม่น้ำแม่สะมาด ที่เป็นที่ราบเชิงเขาและสามารถป้องกันน้ำท่วมได้และประกอบกับที่บริเวณแห่งใหม่มีที่อุดมสมบูรณ์มี น้ำร้อน(บ่อน้ำแร่)อาบในฤดูหนาว และมีเขาล้อรอบตามภูมิศาสตร์ของไทยใหญ่ เปรียบเสมือนสร้างหมู่บ้านแล้วมีกำแพงล้อมรอบป้องกันภัยอันตรายได้ และภูเขาทั้งหมดเปรียบเสมือนแหล่งอาหารที่หาได้ทุกฤดูกาล โดยเฉพาะบริเวณโป่งน้ำร้อน จะมีสัตว์ป่านาๆชนิดมากินดินโป่ง ซึ่งเป็นแหล่งอาหารโปรตีนของชาวบ้านและชาวนา ชาวไร่ มีน้ำใช้สอยได้ตลอดปี จากแม่น้ำทั้งสองสายไหลผ่านหมู่บ้าน การปลูกข้าวชาวบ้านได้รับประโยชน์จากกลิ่นแร่น้ำแร่บริเวณหมู่บ้าน จะไม่เกิดโรคระบาดเพราะได้กลิ่นกำมะถัน ทำให้นาข้าวไม่มีโรคระบาด