19/08/2026
Fürstenkretscham w Miszkowicach. Karczma i grafika Ericha Fuchsa
W zachodniej części Miszkowic, dawnego Michelsdorfu, na zboczu wzniesienia Fürstenknöckel, czyli Książęcej Kostki, stoi budynek, którego historia sięga według miejscowej tradycji początków XI wieku. Dawna Fürstenkretscham, Karczma Książęca, należy do tych śląskich miejsc, których znaczenie nie wynika wyłącznie z wieku budowli. Jej historia łączy lokalną tradycję, architekturę i wydarzenie ważne dla dziejów Prus.
Według niemieckich przekazów w tym miejscu miał znajdować się niegdyś dwór myśliwski czeskiego księcia Michała. Źródła przywołują nawet rok 1012, choć tej najstarszej części historii nie można traktować jako bezspornie potwierdzonej. Pewne jest natomiast, że karczma ma znacznie starszą metrykę niż jej obecna forma. Zachowane elementy podmurówki datowano na lata 1624 i 1664, natomiast w 1774 roku budynek został gruntownie przebudowany. Powstała wówczas charakterystyczna konstrukcja łącząca murowany parter z drewnianą, szachulcową kondygnacją.
Karczma pełniła nie tylko funkcję zajazdu. Była także związana z lokalnym sądownictwem, stąd określenie Kretscham, oznaczające karczmę, której właściciel lub dzierżawca pełnił określone funkcje administracyjne i sądowe.
Najbardziej znany epizod w historii budynku wydarzył się 11 kwietnia 1810 roku. W Fürstenkretscham spotkali się Karl Freiherr vom und zum Stein oraz Karl August von Hardenberg. Obaj należeli do najważniejszych pruskich polityków okresu reform państwa po klęsce Prus w wojnie z Napoleonem.
Stein, który musiał opuścić Prusy po konflikcie z Napoleonem, przebywał wówczas na Śląsku w drodze do Pragi. Hardenberg pozostawał poza krajem. Spotkanie w położonej na uboczu Miszkowicach karczmie miało charakter poufny. Rozmawiano o reformach państwa i zmianach, które miały ograniczyć dawny system feudalny. Był to okres, w którym w Prusach następowały zasadnicze przemiany społeczne i administracyjne, rozpoczęte między innymi edyktem z 1807 roku znoszącym osobistą zależność chłopów.
Od tego wydarzenia karczma zaczęła być określana jako Fürstenkretscham - Karczma Książęca. Na zboczu powyżej budynku ustawiono również pamiątkowy pomnik. Dziś jego pozostałości są trudne do odnalezienia.
W historii tej pojawia się też znany nam artysta Erich Fuchs (już za dwa tygodnie otwarcie jego wystawy w Muzeum Miejskie "Dom Gerharta Hauptmanna"
Fuchs należał do artystów związanych ze Śląskiem i Karkonoszami. Interesowała go przede wszystkim życie jego mieszkańców ale precyzyjnie oddawał je na tle istniejącej architektury. W jego pracach pojawiają się miejscowości, budynki i fragmenty krajobrazu, które z czasem często zmieniały swój charakter albo znikały. Jedną z takich prac jest przedstawienie Fürstenkretscham w Miszkowicach.
Nie jest to jednak typowa weduta, czyli widok budynku pokazany z zewnątrz. Fuchs wybrał znacznie bardziej kameralny fragment karczmy. Patrzymy na nią od strony drewnianych schodów i ganku. Na pierwszym planie znajdują się belki konstrukcji, balustrada i schody prowadzące na niższą kondygnację. Po prawej stronie artysta umieścił postać mężczyzny, prawdopodobnie ówczesnego gospodarza karczmy. Przez otwartą przestrzeń między drewnianymi elementami widać zabudowę Miszkowic.
To właśnie ten sposób przedstawienia jest tu interesujący. Fuchs nie koncentruje się na historycznym znaczeniu budynku. Nie pokazuje go jako pomnika związanego ze Steinem i Hardenbergiem. Przedstawia zwykły fragment starej karczmy, taki, jaki mógł wyglądać w codziennym użytkowaniu.
Dzięki temu grafika ma dziś również wartość dokumentacyjną. Pozwala zobaczyć architekturę Fürstenkretscham z perspektywy, której nie dają zachowane fotografie. Widać sposób rozwiązania drewnianej konstrukcji, układ schodów, balustradę i charakterystyczne połączenie poszczególnych elementów budynku. W tle pojawia się sam Michelsdorf.
Z informacji znalezionych w sieci można się dowiedzieć, że w 1996 roku wichura doprowadziła do zawalenia północno-zachodniej części budynku. Od tego czasu stan dawnej karczmy stopniowo się pogarszał. Trzeba podczas jednej z kolejnych dolnośląskich wypraw sprawdzić jak to wygląda obecnie.
Jako ilustracje - zdjęcie karczmy (przed latami 50tymi) i akwaforta Ericha Fuchsa z roku 1915.
