29/11/2021
ပလတ္စတစ္ နဲ႔ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္တို့ အေၾကာင္း။ ။
ဒီေခတ္ကို ပလတ္စတစ္ေခတ္လို့ေတာင္ ေခၚလို့ရတယ္။ ပလတ္စတစ္အေၾကာင္း ရွည္ရွည္ေဝးေဝး ရွင္းျပရင္ က်မ္းတစ္ေစာင္ ျဖစ္လာမယ္။ သာမန္အားျဖင့္ လူလုပ္ထားတဲ့ ပိုလီမာမ်ားကို ပလတ္စတစ္လို့ ေခၚတယ္။ ပိုလီမာမျဖစ္ခင္ မိုနိုမာဆိုတာ ရွိတယ္။
လူငယ္ေတြ နား လည္ေအာင္ ပလတ္စတစ္ရဲ့ ဇစ္ျမစ္ကို အနည္းငယ္ရွင္းျပလိုတယ္။ မိုနိုမာ ပလတ္စတစ္ အေျမာက္အျမားထုတ္လုပ္တဲ့ မိုနိုမာေတြရဲ့ ပင္ရင္းကေတာ့ ေရနံပါပဲ။ ေရနံကို (fossil fuel)လို့ေခၚပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ တို့အေနနဲ႔ ေရနံကိုခ်က္ၿပီး ဓာတ္ဆီ၊ ဒီဇယ္၊ မီးထိုးဆီ၊ အမဲဆီ၊ ဖေယာင္း၊ ကတၱရာဆိုၿပီး တိုက္ရိုက္ပစၥည္းေတြရသလို တစ္ဘက္လည္း ဓာတ္ေငြ႕ေတြကို ေဘးထြက္ပစၥည္း(by-product) အေနနဲ႔ ရတယ္။
ဒီဓာတ္ေငြ႕ေတြထဲမွာ အီသင္း(ethene)ဟာ အဓိကပါ၀င္တယ္။ အီသင္းနဲ႔မ်ိဳးတူအုပ္စုေတြျဖစ္တဲ့ ပရိုပင္း၊ ဗီနိုင္းကလိုရိုဒ္ေတြဟာ ပလတ္စတစ္လုပ္ဖို့ အေျခခံ မိုနိုမာေတြပါပဲ။ ပိုလီမာ ဒီ မိုနိုမာေတြကို ဖိအားေပး အပူေပး ကတ္တလစ္သုံးကာေပါင္းေစရင္ ပိုလီမာဆိုတဲ့ ဆက္တန္းရွည္ႀကီးကို ရတယ္။ အီသင္းကို ပိုလီမာျဖစ္ေစရင္ ပိုလီအီသင္း (PE) သို့မဟုတ္ ပိုလီသင္းကို ရတယ္။
အသုံးျပဳပုံ ယေန႔မွာ လူတိုင္း ပလတ္စတစ္သုံးၾကပါတယ္။ နိုင္ငံအမ်ားမွာ မွို့ရွားလာတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေခါင္းအုံးေတြမွာ cellular polyurethane သို့မဟုတ္ polyester ကိုသုံးတယ္။ အိပ္ယာခင္းေတြ ေခါင္းအုံးစြပ္ေတြဟာလည္း ပလတ္စတစ္ေတြပါပဲ။ အိပ္ယာခင္းေတြဟာ acrylic plastic ေတြျဖစ္တယ္။ ယေန႔ေခတ္ ေကာ္ေဇာဆိုရင္လည္း polyester နဲ႔ nylon carpetsေတြပါပဲ။ သာမန္ ေမာ္ေတာ္ကားတစ္စီးမွာ ပလတ္စတစ္ပစၥည္း ေပါင္ ၃၀၀ေလာက္ပါ၀င္တယ္။ တယ္လီဖုန္းေတြ ကြန္ပ်ဴတာေတြရဲ့ အစိတ္ အပိုင္း အမ်ားစုဟာ ပလတ္စတစ္ပါပဲ။
ဒီအထဲမွာ လူထုနဲ႔ထိေတြ႕တာအမ်ားဆုံး ပတ္၀န္းက်င္မွာ ဒုကၡအေပးဆုံးကေတာ့ ပလတ္စတစ္အိတ္ သို့မဟုတ္ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ေတြပါပဲ။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိပ္ေတြကို လုပ္တဲ့ ပလတ္စတစ္ဟာ ပိုလီအီသင္း poly (ethene) or polyetthylene (PE) ေတြျဖစ္တယ္။ ေရပုလင္းေတြကိုေတာ့ (PET) ေတြနဲ႔ လုပ္တယ္။ ေဖာ့ဗူးေတြကေတာ့ polystyrene ျဖစ္တယ္။ သူတို့ကို ယေန႔သုံးေနပုံကို အၾကမ္း အားျဖင့္ ေအာက္ပါအတိုင္း ေဖာ္ျပနိုင္ပါတယ္။
(a) Poly vinyl chloride (PVC) Used for insulation, pipes and guttering.
(b) Polytetrafluoroetheneor poly tetrafluoroethylene (PTFE) Used for non-stick frying pans, non-stick taps and joints.
(c) Poly (propene) or polypropylene (PP) Used for crates and boxes, plastic rope.
(d) Polystyrene (PS) Used for insulation, packaging foam.
(e) Poly(ethene) or polyetthylene (PE) Use for plastic bags, bowls, bottles, packing
(f) Polyethene phthalate (PET) Use for plastic bottles
ဒီ ပိုလီမာေတြ အားလုံးဟာ အီသင္းဆီက အေျခခံတာပါပဲ။ စြန္႔ပစ္ပစၥည္း (Plastic Waste) သူတို့ဟာ အင္မတန္ အသုံး၀င္ေသာ္လည္း ပတ္၀န္းက်င္ကို ဒုကၡေပးသလို လူေတြရဲ့ က်န္းမာေရးကို ထိခိုက္နိုင္တာပဲ။ သူတို့ကိုမရွိမေကာင္း၊ရွိမေကာင္းလို့ေခၚတယ္။ ကမၻာမွာ အသုံးျပဳၿပီး စြန္႔ပစ္တဲ့ Plastic Waste ဟာ တစ္ႏွစ္မွာ တန္ ၂၀၀၀ေက်ာ္ ရွိတယ္။ ဒီပလတ္စတစ္ေတြဟာ အမွိုက္ေတြပြၿပီး ေရေျမာင္းေတြကို ပိတ္ဆို့တယ္။ သဘာ၀အရ မပ်က္စီးဘူး။
ဥပမာ – ထုပ္ပိုးပစၥည္း အျဖစ္ဖက္ေတြကို သုံးၿပီး လႊင့္ပစ္လိုက္ရင္ ဖက္ဟာ ေျမႀကီးထဲမွာ ေဆြးသြားတယ္။ ဒါကို (Biodegradable) လို့ေခၚတယ္။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္လို ပလစ္စတစ္ေတြက်ေတာ့ ႏွစ္ေပါင္း ၅၀၀ေလာက္ထိ ေဆြးေျမ့ပ်က္စီးမွာ မဟုတ္ဘူး။ သူဟာ ေျမႀကီးထဲမွာ ေအာက္ဆီဂ်င္ကို ပိတ္ဆို့တယ္။ အပင္ေတြရွင္သန္ဖို့နဲ႔ သတၱဝါေတြ ရွင္သန္မွုကို ဖ်က္ဆီးတယ္။
ဒါေၾကာင့္ တစ္စုံတစ္ခုနဲ႔ အစားထိုးရမယ္။ ယေန႔တိုင္ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ကို အစားထိုးနိုင္တဲ့ ပစၥည္းေတြ ရွာမေတြ႕ေသးဘူး။ ဒါေၾကာင့္ သူ႔ကိုေလ်ာ့သုံးရမယ္။ အမွိုက္ပစ္ရင္လည္း စနစ္တက်ရွိၾကရမယ္။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္အစားထိုး လက္ရွိလူေတြၾကား အမ်ားဆုံးေရာက္ၿပီး ျပႆနာျဖစ္ေနတာကေတာ့ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ပါပဲ။ ေစ်းေပါတယ္။ အသုံးတည့္တယ္။ အဆင္ေျပ ၾကလို့ အေရာင္းအ၀ယ္အတြက္ ထုပ္ပိုးစရာ ဒီအိတ္ေတြကိုသာ အသုံးမ်ားတယ္။ ေစာေစာကေျပာတဲ့အတိုင္းပဲ အီသင္း(အီသိုင္လင္း)ဟာ ေရနံခ်က္စက္႐ုံေတြက ေပါေပါေလာေလာ စြန္႔ထုတ္ေနတဲ့ ေဘးထြက္ပစၥည္း ျဖစ္တယ္။
ဒီ အီသင္း(ဓာတ္ေငြ႕) ကို ဖိအားအပူခ်ိန္နဲ႔ ကက္တလစ္ထည့္ရင္ (PE) ပိုလီမာရတယ္။ ဒီပိုလီမာကို ကန္႔လန္႔ျဖတ္ဆက္တန္းအုပ္စု (cross linking group) ေတြထည့္ေပးလိုက္ရင္ မာလာတယ္။ ဆက္တန္းအုပ္စုေတြကေတာ့ (vinyl)အုပ္စုေတြပါပဲ။ မာမာလိုခ်င္ရင္ (cross linking group) ေတြမ်ားမ်ားထည့္ရတယ္။ ေပ်ာ့ေပ်ာ့လိုခ်င္ရင္ေတာ့ နည္းနည္းသာထည့္ရတယ္။ ဒီအတြက္ မ်ားေသာအားျဖင့္ (HDPE)နဲ႔ (LDPE)ဆိုၿပီး (PE)ႏွစ္မ်ိဳးရွိတယ္။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ေကာင္းေကာင္းေတြကိုေတာ့ (HDPE)နဲ႔လုပ္ပါတယ္။ သူဟာ အပူခ်ိန္ ၂၀၀°Cထိေအာင္ ခံနိုင္ရည္ရွိတဲ့အတြက္ အႏၲရာယ္နည္းတယ္။
ေနေရာင္ျခည္ေတြေၾကာင့္ထြက္တဲ့ စြမ္းအင္(UV-Ray)ေတြကို ခံနိုင္ ရည္ရွိတယ္။ ဒီ(PE)ေတြဟာ ခံနိုင္ရည္ေကာင္းတယ္။ တကယ္ေတာ့ ပလတ္စတစ္အၾကည္ေတြကို (PP)နဲ႔လုပ္ေလ့ရွိတယ္။ (PP)ကို (PE) ေလာက္ပါး ေအာင္ အိတ္ဆြဲလို့မရဘူး။ စရိတ္စကပိုႀကီးတယ္။ သူ႔ကို ကြမ္းယာထုပ္တဲ့ေနရာေတြမွာ အမ်ားအျပားသုံးတယ္။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္မွာ ဘာေတြပါလဲ ျမန္မာျပည္က ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ေတြမွာ (HDPE) နဲ႔ (LDPE) တို့အျပင္အျခားပစၥည္းေတြလည္း အမ်ားအျပားပါတယ္။ သာမန္အားျဖင့္ ဆိုးေဆးေတြကို ျမင္ေနရတယ္။ ဆိုးေဆးမွာလည္း အရည္အေသြး(grade)ေတြရွိတယ္။ မေကာင္းတဲ့ဆိုးေဆးေတြဟာ ပလတ္စတစ္ထဲကေန လြယ္လြယ္ကူကူထြက္လာတယ္။ သူတို့ဟာ အႏၲရာယ္ရွိတယ္။ အစားအေသာက္က ဆိုးေဆးေတြလိုပါပဲ။ သုံးခြင့္ ျပဳတဲ့ဆိုးေဆးနဲ႔ သုံးခြင့္မျပဳတဲ့ဆိုးေဆးဆိုတာရွိတယ္။
၂၀၀၇ခုႏွစ္ေလာက္မွာ ပလတ္စတစ္ဆိုးေဆးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး တ႐ုတ္မွာ ျပႆနာ ေပၚခဲ့တယ္။ ကေလးကစားတဲ့ အ႐ုပ္ေတြမွာ “ခဲ” ေတြကိုသုံးထားတယ္။ Lead Oxide RedLead ေတြလို့ဆိုတယ္။ တစ္ကမၻာလုံးမွာ ပြက္ေလာရိုက္သြားတယ္။ အနာဂတ္ကို စိုးမိုးတဲ့လူငယ္ေတြကို ဂ႐ုတစိုက္မလုပ္ၾကလို့ျဖစ္တဲ့ကိစၥပဲ။ အ႐ုပ္ေတြကို ျပန္သိမ္းရတယ္။ စက္႐ုံပိုင္ရွင္လည္း မိမိကိုယ္ကို သတ္ေသသြားရွာတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို့ ေတြ႕ေနၾကတယ္။ ျမန္မာမုန္႔ ေတြကို ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ေတြနဲ႔ ထည့္ေရာင္းေနၾကတယ္။ ေကာက္ညႇင္းေပါင္းပူပူကို ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္နဲ႔ ထည့္ေရာင္းတယ္။ အဲဒီႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ဟာ အေရာင္ေလးနဲ႔ ဆိုးေဆးေတြပါလာၿပီ။ အပူနဲ႔ ထိေတာ့ ပလတ္စတစ္ material ေရာ ဆိုးေဆးေတြပါ ထြက္လာလို့ရတယ္။ အဲဒီႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ကေရာ သန္႔ရဲ့လား။ ေဆး႐ုံက တစ္ခါသုံးေဆးထိုးအပ္ေတြ၊ ဆီးႁပြန္ေတြ၊ ၀မ္းခ်ဴပိုက္ေတြ အားလုံးေသာ ပလတ္စတစ္ေတြကို ေရာၿပီးေကာ္ေစ့လုပ္ကာ အိတ္ ဆြဲထားတာပါ။ ပလတ္စတစ္ေတြကို Recycle လုပ္တာေကာင္းပါတယ္။
ဒါေပမဲ့စဥ္းစားစရာေတြ အမ်ားႀကီးပါပဲ။ အပူေတြထည့္ရင္ ပလတ္စတစ္အိတ္ ေတြ မသုံးေကာင္းပါဘူး။ ပိုလီစတိုင္းရင္းေဖာ့ဘူးေတြကို ေခါက္ဆြဲေက်ာ္ေတြ ဒန္ေပါက္ေတြထည့္ေရာင္းတယ္။ ဒါလည္း ဒုကၡေပးနိုင္တာ ပဲ။ ပိုရီ စတိုင္ရင္းမွာပါတဲ့ ဘင္ဇင္းအုပ္စုဟာ ကာစီနိုဂ်င္ျဖစ္တယ္။ အေနာက္တိုင္းေတြမွာေတာ့ ပိုလီစတိုင္းရင္း ေဖာ့ဗူးေတြနဲ႔ အပူေတြ ထည့္မယ္ဆိုရင္ အလူမီနီယမ္ဖိုင္ (Aluminium Foil) ေတြခံေလ့ရွိတယ္။ Recycle PP အၾကည္အိတ္ေတြဟာ ထူတယ္။ သူတို့ကိုေကာက္ၿပီး ေရာင္းသူေတြမ်ားတယ္။ အၾကည္မို့ သန္႔တယ္။ PE အိတ္ေတြကေတာ့ အင္ မတန္ပါးလႊာတယ္။ ေလထဲလြင့္ေနတတ္တယ္။ သူ႔ကိုေကာက္ၿပီး ေရာင္းလို့ အက်ိဳးမ်ားစြာ မျဖစ္ထြန္းဘူး။
ဒါေၾကာင့္ Plastic Waste ရဲ့ ျပႆနာဟာ အႀကီးႀကီးပါပဲ။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ့ လြန္ခဲ့တဲ့ (၂)ႏွစ္က စစ္တမ္းအရ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ ႏွစ္စဥ္ ပလတ္ စတစ္စြန္႔ပစ္ပစၥည္း တန္ခ်ိန္ ၂၃၀ေက်ာ္ကို စြန္႔ပစ္ေနရတယ္။ တစ္ကမၻာလုံးမွာ ေနာက္ထပ္ (၁၀)ဆရွိေပမယ္။ တစ္ေန႔တျခားပလတ္ စတစ္အသုံးမ်ားလာၾကတယ္။ ဒါကို ဘယ္လိုလုပ္ေလ်ာ့မလဲ။ ဘာနဲ႔ အစားထိုးမွာလဲ။ တစ္ခ်ိန္က ျမန္မာနိုင္ငံမွာ အမွိုက္ျပႆနာ အင္မတန္နည္းခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ လူဦးေရမ်ားလာၿပီး ပလတ္စတစ္အိတ္ေတြ ေပၚလာကတည္း က ေတာေရာၿမိဳ့ပါ ျပႆနာတက္ေတာ့တယ္။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ေတြဟာ ေရေျမာင္းပိတ္တဲ့ တရားခံျဖစ္ရရွာတယ္။
တကယ္ေတာ့သူဟာ တရားခံမဟုတ္ပါဘူး။ တရားခံဟာ ကၽြန္ေတာ္တို့ပါ။ ကၽြန္ေတာ္ေျပာၿပီးပါၿပီ။ ႂကြပ္ႂကြပ္အိတ္ေတြဟာ အဝိဥာဏေတြပါ။ ေျမာင္းကို သူ သြားမပိတ္ပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တို့ေၾကာင့္ ေျမာင္းပိတ္တယ္။ ျခင္ေတြေပါက္တယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို့ရဲ့ ကေလးေတြ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေတြ ျဖစ္ေတာ့တာပါပဲ။ ယေန႔ ကမၻာႀကီးပူေႏြးလာတာ အေသအခ်ာပါပဲ။
ယခု သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကို လူေတြ မသိလို့ ဖ်က္ခဲ့ၾကတယ္။
ပတ္၀န္းက်င္ကို လူ ေတြဖ်က္ၾကမွာလား။ ျပဳ ျပင္ၾကမွာလား။
မိမိတို့ကိုယ္တိုင္ ဆုံးျဖတ္ၾကရမွာပဲ ။ ။
===============
ေရးသားသူ ။ ။ ေဒါက္တာခင္ေမာင္ညိဳ။
credit # U Thant Zaw
