23/06/2026
මුළු මහත් පෘථිවියේම සාගර සහ ගංගා පද්ධති සහමුලින්ම විනාශ කරමින් පවතින මහා පාරිසරික අර්බුදයකට සරල 3D සැලසුමක් (3D Sketch) ආධාරයෙන් ලෝකයේම අවධානය දිනාගත් අපූර්ව විසඳුමක් විශ්වවිද්යාල ශිෂ්යාවක් විසින් ඉදිරිපත් කර තිබෙනවා.
බ්රිතාන්යයේ සරේ විශ්වවිද්යාලයේ (University of Surrey) ඉගෙනුම ලබන එලිනෝර් මැකින්ටොෂ් (Eleanor Mackintosh) කියන ශිෂ්යාව විසින් 2022 වසරේ පැවැත්වුණු Natural Robotics Contest තරගය සඳහා ගිල්බර්ට් (Gillbert) නමින් රොබෝ මාළුවෙකුගේ සැලසුමක් ඉදිරිපත් කරමින් එහි ප්රථම ස්ථානය දිනාගනු ලැබුවා. මේ රොබෝ මාළුවා ජල මාර්ගවල පවතින, ඇසට නොපෙනෙන තරම් සියුම් මයික්රොප්ලාස්ටික් (Microplastics) අංශු පෙරා ඉවත් කිරීම සඳහා විශේෂයෙන්ම නිර්මාණය කර තිබෙන්නක්. පරිසර දූෂණයට එරෙහිව තාක්ෂණය මෙහෙයවපු මේ අසිරිමත් නව නිපැයුමේ ඇතුළාන්තය සහ එහි සැබෑ විද්යාත්මක දත්ත ක්රියාකාරීත්වය ගැන අපි අද කතා කරමු.
මේ අපූර්ව රොබෝ මාළුවා සැබෑ මත්ස්යයෙකුගේ ශරීර ව්යුහය සහ චලනයන් අනුකරණය කරමින් ඉතාම ඉහළ තාක්ෂණයකින් තමයි සැලසුම් කරලා තියෙන්නේ. දළ වශයෙන් සාමාන්ය සැමන් මාළුවෙකුගේ ශරීර ප්රමාණයට සමාන වන විදිහටයි මෙය නිපදවා තිබෙන්නේ. මූදේ හෝ ගඟේ පිහිනා යද්දී මේ රොබෝ මාළුවා තමන්ගේ කට නිරන්තරයෙන්ම විවෘතව තබාගෙන ජලය ඇතුළට ලබාගන්නා අතර, එහි ඇති කෘතිම කරමල් පද්ධතියක් (Gill System) වැනි විශේෂිත ව්යුහයන් හරහා මයික්රොප්ලාස්ටික් පෙරා ගැනීම සිදු කරනවා.
රොබෝ මාළුවාගේ ශරීරය ඇතුළේ සවි කරලා තියෙන මයික්රොප්ලාස්ටික් ෆිල්ටරය මඟින් මිලිමීටර 2 ක් තරම් අතිශය කුඩා ප්ලාස්ටික් අංශු පවා ඉතාම සාර්ථකව සිරකර තබාගන්නවා. සැබෑ මාළුවෙකු වගේම වතුර ඇතුළේ පිහිනා යාම සඳහා මෙයට මෝටර් මඟින් ක්රියා කරන ඉතාම නම්යශීලී වලිගයක් සවි කර තිබෙනවා.
සමාජ මාධ්ය තුළ බොහෝ දෙනෙක් මෙයට බැටරි අවශ්ය නොවන බවත්, ප්ලාස්ටික් අපද්රව්ය මඟින්ම බලශක්තිය නිපදවා ගන්නා බවත් වැරදියට වටහාගෙන තිබුණා. නමුත් සරේ විශ්වවිද්යාලයේ ඉංජිනේරුවන් විසින් නිපදවන ලද මෙම මූලාකෘතිය (Prototype) දැනට ක්රියා කරන්නේ එහි අන්තර්ගත වන සාමාන්ය නැවත ආරෝපණය කළ හැකි බැටරියක් (USB Battery) සහ මයික්රොකොන්ට්රෝලරයක් මඟිනි. රොබෝ මාළුවා පිහිනමින් ජලයේ ඇති මයික්රොප්ලාස්ටික් පෙරා තමන්ගේ සිරුර තුළ එකතු කරගන්නා අතර, එය ප්ලාස්ටික්වලින් පිරුණු පසු මිනිසුන් විසින් ජලයෙන් ඉවතට ගෙන එම ප්ලාස්ටික් ඉවත් කර නැවත ජලයට මුදාහැරිය යුතු වෙනවා.
කෙසේ වෙතත්, පර්යේෂකයන්ගේ අනාගත බලාපොරොත්තුව සහ ඉලක්කය වී ඇත්තේ ප්ලාස්ටික් සහ අනෙකුත් අපද්රව්ය ක්ෂුද්රජීවී ඉන්ධන කෝෂ (Microbial Fuel Cells) හරහා බලශක්තිය බවට හරවමින්, අනාගතයේදී මෙය ස්වයං-බල ගැන්වෙන (Self-sustaining) රොබෝවරයෙකු බවට පත්කිරීමයි. නමුත් එම Plastic-to-energy තාක්ෂණය තවමත් පවතින්නේ පර්යේෂණ සහ සංකල්පීය මට්ටමේ පමණයි.
සරේ විශ්වවිද්යාලය හරහා බිහිවූ මේ අපූර්ව තාක්ෂණය මේ වෙනකොට සහමුලින්ම විවෘත මූලාශ්රයක් විදිහට GrabCAD වෙබ් අඩවිය හරහා ලෝකයටම මුදාහැරලා තියෙන්නේ. ඒ නිසා 3D ප්රින්ටර් එකක් තියෙන ලෝකයේ ඕනෑම කෙනෙකුට මේ රොබෝ මාළුවාගේ සැලසුම් නොමිලේ බාගත කරගෙන තමන්ටම නිපදවා ගැනීමේ හැකියාව පවතිනවා. වර්තමානය වෙද්දී මයික්රොප්ලාස්ටික් කියන මහා දරුණු වසංගතය අපේ ආහාර පද්ධතියට, වතුරට වගේම මිනිස් සිරුරට පවා ඇතුළු වෙලා තියෙන බව වෛද්ය පර්යේෂණවලින් ඔප්පු වෙලා ඉවරයි. ලංකාවේ වුණත් කැළණි ගඟ වැනි ප්රධාන ගංගාවල වගේම කොළඹ අවට වැව් පද්ධති ඇතුළේ මයික්රොප්ලාස්ටික් දූෂණය ඉතාම ඉහළ මට්ටමක පවතිනවා.
අනාගතයේදී මේ වගේ සුවිශේෂී රොබෝ මත්ස්ය තාක්ෂණයන් තවදුරටත් සංවර්ධනය කර අපේ රටේ දූෂිත ජල මාර්ග පිරිසිදු කරන්න යොදාගන්න හැකිනම් එය ඉතා වටිනවා. ලංකාවේ තාක්ෂණික අංශ සහ විශ්වවිද්යාල සිසුන් පවා මෙවැනි විවෘත තාක්ෂණයන් (Open-Source) උපයෝගී කරගෙන අපේ රටේ පරිසරය ආරක්ෂා කරන්න පෙරමුණ ගත යුතුමයි.
සොබාදහම රැකගන්න තාක්ෂණය මෙවලමක් කරගැනීම මිනිස් වර්ගයාගේ පරම වගකීමක්. ලෝකය පුරා සිදුවන මෙවැනි සුවිශේෂී විද්යාත්මක සොයාගැනීම් සහ රොබෝ තාක්ෂණික තොරතුරු නිරන්තරයෙන්ම කියවන්න The Citizen අපේ පිටුව ලයික් කරලා දිගටම අපිත් එක්ක එකතු වෙලා ඉන්න.
Sources:
- University of Surrey Official Press Release - "Eleanor Mackintosh Designs 3D-Printed Robotic Fish Gillbert".
- University of Surrey Natural Robotics Contest - Open Source Technical Blueprints (GrabCAD).
- Fact Crescendo Sri Lanka - Official Fact Check Report (June 24, 2026).
