Smun Smun

02/06/2026

"သတ္တိ" ဆိုတာ ဘာလဲ။

Stoic ဝါဒမှာ သတ္တိဆိုတာ သာမန်အားဖြင့် ကျွန်တော်တို့တွေးလေ့ရှိတဲ့ “ဘာကိုမှ မကြောက်ဘဲ စစ်မြေပြင်ထဲ ခုန်ဝင်သွားတာ” ဒါမှမဟုတ် “အန္တရာယ်ကို စိန်ခေါ်တာ” မျိုးသက်သက်ကို မဆိုလိုပါဘူး။ Stoic တွေအတွက် သတ္တိဆိုတာ "မှန်ကန်တဲ့အရာကို လုပ်ဖို့အတွက် ကြောက်ရွံ့မှု၊ နာကျင်မှုနဲ့ အခက်အခဲတွေကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား"ကို ပြောတာပါ။

သူ့ကို အဓိက ကဏ္ဍကြီး ၄ ခုနဲ့ ခွဲခြားနားလည်နိုင်ပါတယ် -
၁။ ခံနိုင်ရည်ရှိမှု (Endurance)
ဘဝမှာ ကိုယ်မထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတွေ၊ အခက်အခဲတွေနဲ့ ကြုံလာရတဲ့အခါ စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ၊ ညည်းညူမနေဘဲ ကြံ့ကြံ့ခံ ရင်ဆိုင်နိုင်စွမ်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အခြေအနေဆိုးတွေကို လက်လျှော့အရှုံးပေးတာမဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်တည်ငြိမ်စွာနဲ့ ရှေ့ဆက်နိုင်တဲ့ သတ္တိဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ယုံကြည်ချက်အတိုင်း ရဲဝံ့စွာရပ်တည်မှု (Confidence)
ဒါဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုထက် **"အမှန်တရားနဲ့ သီလတရားပေါ်မှာ ယုံကြည်မှု"** ကို ဆိုလိုတာပါ။ လောကကြီးက ကိုယ့်ကို ဘယ်လိုပဲ ဖိအားပေးပါစေ၊ ကိုယ်ယုံကြည်တဲ့ စံနှုန်းအတိုင်း သွေဖည်မသွားဘဲ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရပ်တည်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၃။ စိတ်သဘောထား ကြီးမြတ်မှု (Magnanimity)
အဆိုးမြင်မှုတွေ၊ အခွင့်အရေးသမားတွေနဲ့ ကြုံရတဲ့အခါမှာတောင် ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ်အဆင့်အတန်းကို အကျမခံဘဲ ကြီးမြတ်တဲ့ စိတ်ထားကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အသေးအဖွဲ ကိစ္စရပ်တွေ၊ အကောင်းအဆိုး ဝေဖန်မှုတွေအပေါ်မှာ စိတ်မလှုပ်ခတ်ဘဲ တည်ငြိမ်နေနိုင်တဲ့ သတ္တိမျိုးပါ။

၄။ ဇွဲလုံ့လရှိမှု (Greatness of Soul / Laborious)
မှန်ကန်တဲ့အလုပ်၊ တာဝန်သိတဲ့အလုပ်တစ်ခုကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုတွေကို မမှုဘဲ ဇွဲနပဲနဲ့ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား ဖြစ်ပါတယ်။
သတ္တိ နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ Stoic အယူအဆ အနှစ်ချုပ်
"ကြောက်စိတ်မရှိခြင်းက သတ္တိမဟုတ်ပါ။ ကြောက်စိတ်ရှိနေသော်လည်း မှန်ကန်ရာကို ဆက်လုပ်ခြင်းသာ သတ္တိဖြစ်သည်။"

Stoic တွေးခေါ်ရှင် Marcus Aurelius က သတ္တိဆိုတာ ဘဝရဲ့ စမ်းသပ်မှုတွေကို ရင်ဆိုင်ရာမှာ အရေးအကြီးဆုံး လက်နက်တစ်ခုလို့ မြင်ပါတယ်။ Stoic အမြင်အရ သတ္တိဟာ ကျန်တဲ့ သီလတွေဖြစ်တဲ့ *တရားမျှတမှု* နဲ့ *ပညာဉာဏ်* အပေါ်မှာ အခြေခံရပါမယ်။ ပညာဉာဏ်မပါတဲ့ (ဘယ်အရာက အမှား၊ ဘယ်အရာက အမှန်မှန်းမသိဘဲ) ရဲရဲတောက် လုပ်နေခြင်းဟာ သတ္တိမဟုတ်ဘဲ "မိုက်ရူးရဲခြင်း" သာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဘဝမှာ ကိုယ်မထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ အရာတခြားသူတွေရဲ့ အမြင်၊ ကံဆိုးမှုတွေ ကို ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ စိတ်အေးချမ်းမှုကို မပျက်စီးစေဘဲ၊ ကိုယ်ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်သဘောထားနဲ့ လုပ်ရပ် ကိုပဲ အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ရဲဝံ့စွာ ရွေးချယ်ကျင့်ကြံခြင်းဟာ Stoicism ရဲ့ သတ္တိ (Courage) ပင် ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ-သင်ဟာ ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ အလုပ်လုပ်နေတယ်။ လူကြီးတွေ သို့မဟုတ် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် အများစုက မရိုးသားတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုခုစာရင်းလိမ်တာ၊ အမှားကို ဖုံးကွယ်တာ သို့မဟုတ် တစ်ယောက်ယောက်ကို မတရား အပြစ်ပုံချတာကို အလွယ်လမ်းမို့လို့ ဝိုင်းလုပ်နေကြတယ်။ သင်ပါ မလုပ်ရင် အများနဲ့တစ်ယောက် အဆင်မပြေဖြစ်မယ့် အခြေအနေမျိုးပေါ့။

သာမန်တုံ့ပြန်မှု... ပြဿနာမဖြစ်ချင်တာကြောင့် ဖြစ်စေ၊ အလုပ်ပြုတ်မှာ ကြောက်တာကြောင့်ဖြစ်စေ မျက်စိမှိတ်ပြီး ဝင်ပါလိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ဆိတ်နေခြင်း။
Stoic ရဲ့တုံ့ပြန်မှု... သတ္တိ ကိုယ့်အတွက် အဆင်မပြေမှုတွေ၊ ဖယ်ကြဉ်ခံရမှုတွေ ရှိလာနိုင်မှန်း သိလျက်နဲ့ "ဒါဟာ မမှန်ကန်ဘူး" လို့ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ငြင်းပယ်တာ သို့မဟုတ် လမ်းမှန်အတိုင်းပဲ ဆက်လုပ်တာဟာ Stoic သတ္တိပါ။ ဘေးလူတွေ ဘာပြောပြော ကိုယ့်ရဲ့ စာရိတ္တနဲ့ သီလတရား မပျက်စီးအောင် ထိန်းသိမ်းရဲတဲ့ သတ္တိဖြစ်ပါတယ်။

02/06/2026

ငြင်းပယ်မရတဲ့ လက်တွေ့ကျလွန်းတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြံခိုင်စေမယ့်အရာများ။

မင်းကို လူတိုင်း စိတ်ပျက်အောင် လုပ်လိမ့်မယ် (မင်းကိုယ်တိုင်လည်း အပါအဝင်)
လောကမှာ ၁၀၀% ပြည့်စုံတဲ့သူ၊ အမြဲတမ်း စိတ်ချရတဲ့သူဆိုတာ မရှိပါဘူး။ မင်း အသက်ထက်ချစ်တဲ့သူ၊ မင်း အယုံကြည်ဆုံးသူကလည်း တစ်နေ့မှာ မင်းကို စိတ်ပျက်အောင်၊ နာကျင်အောင် လုပ်မိပါလိမ့်မယ်။ အဆိုးဆုံးကတော့ မင်းကိုယ်တိုင်လည်း မင်းရဲ့ စံနှုန်းတွေကို မမှီဘဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် စိတ်ပျက်မိတဲ့ အကြိမ်တွေ ရှိလာလိမ့်မယ်။ လူသားဆိုတာ အမှားနဲ့ မကင်းတဲ့ ပျော့ညံ့မှုတွေ ရှိတတ်ကြလို့ ဘယ်သူ့အပေါ်မှာမှ မျှော်လင့်ချက်တွေ ပုံအောမထားဖို့က အကောင်းဆုံး ခံစစ်ပါပဲ။

ပိတ်မိနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ အကျင့်ဖြစ်နေတာ။"ငါတော့ ဘာမှလုပ်လို့ မရတော့ဘူး၊ ငါ့ဘဝကတော့ ပိတ်မိနေပြီ" လို့ ညည်းတွားနေတဲ့ အခြေအနေ အတော်များများဟာ တကယ်တော့ လမ်းပျောက်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အပြောင်းအလဲတစ်ခု လုပ်ရမှာကို ကြောက်လို့၊ ဒါမှမဟုတ် ရုန်းထွက်ရမယ့် ပေးဆပ်မှုကို မလုပ်ချင်လို့ အဆင်မပြေတဲ့ အခြေအနေအဟောင်းကြီးထဲမှာပဲ ငြိမ်ခံနေကြတာပါ။ လောကမှာ ရွေးချယ်စရာ လုံးဝမရှိတဲ့ အခြေအနေဆိုတာ ခပ်ရှားရှားပါ။ ခါးသီးတဲ့ အမှန်တရားက ကျွန်တော်တို့ဟာ ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ထားတဲ့ ငရဲခန်းထဲမှာပဲ သာယာနေတတ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မင်းရဲ့ "နာကျင်မှု" က မင်းကို ထူးခြားမသွားစေဘူး။"ငါ့လောက် ခံစားရတဲ့သူ လောကမှာ မရှိတော့ဘူး၊ ငါကမှ အဆိုးဆုံးပဲ" လို့ တွေးပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သနားနေတတ်တဲ့ ထောင်ချောက် (Victim Mentality) ရှိပါတယ်။ တကယ်တော့ လောကကြီးမှာ လူတိုင်းဟာ ကိုယ်စီ အက်ကွဲကြောင်းတွေ၊ ကြေကွဲစရာ ဇာတ်လမ်းတွေနဲ့ချည်းပါပဲ။ မင်း ခံစားနေရတဲ့ နာကျင်မှုဟာ လောကကြီးအတွက် အသစ်အဆန်း မဟုတ်သလို၊ မင်းတစ်ယောက်တည်းပဲ ခံစားနေရတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ နာကျင်မှုကို အဖော်ပြုပြီး သနားကရုဏာ သက်ခံချင်နေမယ့်အစား အမြန်ဆုံး ကုစားပြီး ရှေ့ဆက်ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။

အချိန်က ဒဏ်ရာကို မကုပေးဘူး၊ မေ့လျော့အောင်ပဲ လုပ်ပေးတာ
"အချိန်က အရာရာကို ကုစားသွားလိမ့်မယ်" ဆိုတာ သက်သာရာရစေဖို့ ပြောတဲ့ စကားသက်သက်ပါ။ အချိန်က ဒဏ်ရာကို အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းအောင် မလုပ်ပေးနိုင်ပါဘူး။ သူလုပ်ပေးတာက ထိုဒဏ်ရာအပေါ် ထားတဲ့ မင်းရဲ့ ခံစားချက်ကို ထုံထိုင်းသွားအောင်၊ သတိရမှု နည်းသွားအောင်ပဲ လုပ်ပေးနိုင်တာပါ။ ဒဏ်ရာကို တကယ်ကုစားချင်ရင် အချိန်ကို ထိုင်စောင့်နေလို့မရဘဲ မင်းကိုယ်တိုင်က အဲဒီအဖြစ်အပျက်ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်၊ သင်ခန်းစာယူပြီး လက်ခံနိုင်မှ (Acceptance) သာ အမာရွတ်ပဲ ကျန်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မင်းကို မုန်းဖို့ လူတွေမှာ အကြောင်းပြချက် မလိုဘူး။မင်း ဘယ်လောက်ပဲ ကောင်းအောင်နေနေ၊ ဘယ်လောက်ပဲ အများအကျိုး သယ်ပိုးနေပါစေ... မင်းကို ကြည့်မရတဲ့သူ၊ ဖျက်ဆီးချင်တဲ့သူကတော့ ရှိနေမှာပါပဲ။ မင်းမှာ ဘာအပြစ်မှ မရှိဘဲနဲ့ကို သူတို့ရဲ့ မနာလိုမှု၊ အတွင်းစိတ် မလုံခြုံမှုတွေကြောင့် မင်းကို တိုက်ခိုက်ကြပါလိမ့်မယ်။ လူတိုင်းရဲ့ အချစ်ကို ရအောင် လိုက်လျောညီထွေ နေဖို့ ကြိုးစားခြင်းဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခြင်း တစ်မျိုးပါပဲ။

အထီးကျန်ခြင်းက ဘဝရဲ့ ပင်မအရောင်ပဲ။ဘဝရဲ့ လမ်းခရီး အစနဲ့ အဆုံးမှာ မင်းတစ်ယောက်တည်းပဲ ရှိတာပါ။ ကြားထဲမှာ သူငယ်ချင်းတွေ၊ ချစ်သူတွေ၊ မိသားစုတွေ ရှိနေတတ်ပေမဲ့ မင်းရဲ့ အတွင်းစိတ် အနက်ရှိုင်းဆုံး ခံစားချက်၊ မင်းရဲ့ သေခြင်းတရားနဲ့ မင်းရဲ့ ကံကြမ္မာကိုတော့ ဘယ်သူနဲ့မှ ခွဲဝေခံစားလို့ မရပါဘူး။ အထီးကျန်ခြင်းကို ရန်သူလို သဘောမထားဘဲ၊ ဘဝရဲ့ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် မိတ်ဆွေဖွဲ့နိုင်တဲ့နေ့ဟာ မင်းရဲ့ စိတ်ဓာတ် အကြံ့ခိုင်ဆုံးနေ့ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီအမှန်တရားတွေက အေးစက်လွန်း ပေမဲ့... စိတ်ကူးယဉ် အိမ်မက်တွေထဲမှာ ယစ်မူးပြီး နိုးထလာတဲ့အခါ ရမယ့် ဒဏ်ရာထက်စာရင်၊ အစကတည်းက ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်တွေကို ကြိုတင် ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံပေးလိုက်သလိုမျိုး စိတ်ကို ပိုမိုရင့်ကျက် တည်ငြိမ်စေပါတယ်။

01/06/2026

မာကီယာဗယ်လီရဲ့ လက်တွေ့ပကတိဝါဒ (Political Realism)အကျိုးစီးပွားဦးစားပေးမှု" နဲ့ "လူ့သဘာဝကို အကောင်းမမြင်တဲ့ အမြင်" မျိုးဟာ တခြားခေတ်ကာလ သမိုင်းဦးကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။

၁။ ဟန်ဖေးဇီ (Han Fei Zi)

(ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃ ရာစု) ဟာ တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံး စည်းလုံးခဲ့တဲ့ ဇင်ရှီဟွမ် (Qin Shi Huang) စစ်ဘုရင်ကြီး သဘောအကျဆုံးဖြစ်ခဲ့တဲ့ "ဥပဒေဝါဒ" (Legalism) ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ဖူးရှပ်စ်က "လူတွေဟာ မွေးရာပါ စိတ်ကောင်းရှိတယ်" လို့ ပြောချိန်မှာ ဟန်ဖေးဇီကတော့ မာကီယာဗယ်လီလိုပဲ "လူတွေဟာ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး လောဘကြီးတယ်" လို့ ပြောင်းပြန်မြင်ပါတယ်။
* သူက လူတွေကို မေတ္တာတရားနဲ့ အုပ်ချုပ်လို့မရဘူး၊ ပြင်းထန်တဲ့ ဥပဒေ၊ ပြတ်သားတဲ့ အပြစ်ပေးမှု (အကြောက်တရား) နဲ့ ဆုလာဘ်တွေကို သုံးပြီးတော့ပဲ ထိန်းကျောင်းရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အုပ်ချုပ်သူဟာ မိမိရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို ဘယ်သူ့ကိုမှ မပြောဘဲ ဆိတ်ဆိတ်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ အာဏာကို ချုပ်ကိုင်ထားရမယ်လို့ မာကီယာဗယ်လီရဲ့ 'မြေခွေးဗျူဟာ' အတိုင်း လမ်းညွှန်ခဲ့ပါတယ်။

၂။ သောမတ်စ် ဟော့ဘ်စ် (Thomas Hobbes) - အင်္ဂလန်
၁၇ ရာစု အင်္ဂလန်နိုင်ငံသား ဒဿနပညာရှင် သောမတ်စ် ဟော့ဘ်စ်ရေးသားခဲ့တဲ့ "လီဗိုက်ယာသန်" (Leviathan) ကျမ်းစာဟာ မာကီယာဗယ်လီရဲ့ အတွေးအခေါ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ တည်ဆောက်လိုက်သလိုပါပဲ။
ဟော့ဘ်စ်က အစိုးရ သို့မဟုတ် ဥပဒေမရှိတဲ့ ကမ္ဘာဦးခေတ်က လူတွေရဲ့ ဘဝဟာ "ကြောက်ရွံ့စရာကောင်းတယ်၊ တောရိုင်းဆန်တယ်၊ တိုတောင်းတယ်" လို့ ဆိုပါတယ်။ လူတွေဟာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အမြဲ သတ်ဖြတ်လုယက်နေကြလို့ပါ။ဒီပရမ်းပတာအခြေအနေကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် ပြည်သူတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်အချို့ကို စွန့်လွှတ်ပြီး အလွန်အင်အားကြီးမားတဲ့ ဗဟိုအာဏာပိုင် အစိုးရ (Leviathan) ကို တည်ဆောက်ပြီး အုပ်ချုပ်ခိုင်းရမယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ တိုင်းပြည်တည်ငြိမ်ဖို့ အားကောင်းတဲ့ အာဏာစနစ် လိုအပ်တယ်ဆိုတဲ့နေရာမှာ မာကီယာဗယ်လီနဲ့ အသွင်တူပါတယ်။

၃။ သုကိဒီးဒီးစ် (Thucydides)
ရှေးဟောင်းဂရိ သမိုင်းပညာရှင် သုကိဒီးဒီးစ် (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅ ရာစု) ရေးခဲ့တဲ့ "ပဲလိုပွန်နီးရှန်းစစ်ပွဲသမိုင်း" ထဲက အယူအဆတွေဟာ ခေတ်သစ်နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးရဲ့ မာကီယာဗယ်လီဝါဒ (Realism) ရဲ့ အစဦးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူက နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးမှာ တရားမျှတမှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုတာထက် "အင်အား" ကသာ စကားပြောတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ကမ္ဘာကျော် စကားစုတစ်ခု ရှိပါတယ် "အင်အားကြီးသူတွေဟာ သူတို့လုပ်နိုင်တာမှန်သမျှကို လုပ်ကြလိမ့်မယ်၊ အင်အားနည်းသူတွေကတော့ သူတို့ ခံစားရမယ့် ဒုက္ခတွေကို ငြိမ်ခံရလိမ့်မယ်။
နိုင်ငံတွေဟာ ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့ အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေး (Survival) အတွက် အမြဲတမ်း စိုးရိမ်စိတ်နဲ့ အာဏာပြိုင်ဆိုင်နေကြရတယ်ဆိုတဲ့ သူ့ရဲ့အမြင်ဟာ မာကီယာဗယ်လီရဲ့ အခြေခံအတွေးအခေါ်နဲ့ ထပ်တူကျနေပါတယ်။

14/08/2024

"မိန်းမလိ,င်အင်္ဂါရဲ့ အရသာခံဖုကို
ကပ်​ေကြးနဲ့ညှပ်ထုတ်ပစ်ကြပြီး
မိန်းမကောင်းဆိုတာ
ကာမဂုဏ်မခံစားရဘူးဆိုပြီးငယ်စဥ်ထဲက
ခေါင်းထဲရို,က်သွင်းထားတဲ့ ပညတ်တွေ
အပျိုစင်ဘဝကိုထိန်းသိမ်းတတ်ဖို့ဆိုကာ
အမျိုးသမီးအင်္ဂါအပေါက်ဝကို
အပ်နဲ့ချုပ်ပြီး ပိတ်ပစ်တာမျိုးတွေ . . . "

စာအုပ်အကြောင်းပြောရမယ်ဆိုရင်
" ဆိုမာလီယာ " နိုင်ငံ မှာ မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့တဲ့
အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ရဲ့
ဘဝဇာတ်ကြောင်း တစ်ခုပါပဲ ။

တင်းကျပ်တဲ့ဘာသာရေးစည်းတွေ၊
အမျိုးဇာတ်နိမ့်ဇာတ်မြင့်တွေ
ဖိုဝါဒကြီးစိုးမှုနဲ့ တန်းတူမညီမျှမှုတွေ
မိန်းမဆိုသည် ဖြစ်တည်မွေးဖွားမှုကြောင့်
ငယ်စဥ်ထဲက မိသားစုအတွင်းမှာ
ကျမ်းစာသင်ကျောင်းတွေမှာ
အနို,င်ကျင့် ဖိနှိ ပ် ခံခဲ့ရခြင်းတွေ

မိရိုးဖလာရှေးရိုးစွဲအယူအဆတွေ
(မိန်းမလိ,င်အင်္ဂါရဲ့ အရသာခံဖုကို
ကပ်​ေကြးနဲ့ ညှပ်ထုတ်ပစ်ခံရပြီး
ငယ်ရွယ်စဥ်ထဲကမိန်းမကောင်းဆိုတာ
ကာမဂုဏ်မခံစားရဘူးဆိုပြီး
ခေါင်းထဲရိုက်သွင်းထားတဲ့ ပညတ်တွေ
အပျိုစင်ဘဝကိုထိန်းသိမ်းတတ်ဖို့ဆိုကာ
အမျိုးသမီးအင်္ဂါအပေါက်ဝကို
အပ်နဲ့ချုပ်ပြီး ပိတ်ပစ်တာမျိုးတွေ)
အဲဒီလုပ်ရပ်တွေကြောင့် အပျိုစင်ဘဝ
မရောက်ခင်မှာတင် ပိုးဝင်ပြီး​ေသခေဲ့ရတဲ့
အမျိုးသမီးတွေတွေရှိသလို မ​ေသခဲ့ရင်လည်း
နာတာရှည်ရောဂါကြီးတစ်ခုအဖြစ်
ဆီးသွားတိုင်းမှာ နာကျင်နေရသူတွေ ၊
အိမ်ထောင်ကျလို့ လင်ယောက်ျားနဲ့
ဆက်ဆံတဲ့အခါ အဝကိုပိတ်နှောင်ထားတဲ့
ချုပ်ရိုးကြောင့် ငရဲတမျှ နှာကျင်နေခဲ့ရခြင်းတွေ

ဘာသာရေးဆွေးနွေးပွဲတွေနဲ့
ဆန့်ကျင်နေတဲ့ ဘဝထဲကဒုက္ခတွေ
အာဏာသိမ်းဖြစ်စဥ်နဲ့ပြည်တွင်းစစ်တွေ
တော်လှန်ရေးသမားဖခင်ကြောင့်
ဒုက္ခသည်ဘဝနဲ့ ပြည်ပနိုင်ငံတွေကို
ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရခြင်းတွေနဲ့ ဝတ္ထုတွေကြောင့်
လွတ်လပ်မှုနဲ့တန်းတူညီမျှတဲ့
အမျိုးသမီးဘဝတွေကို တွေ့လာ /
မြင်လာခဲ့ရခြင်းတွေ
အဖိနှိပ်ခံ အနှိမ်ခံရဖို့သာ လောကကြီးထဲ
မွေးဖွားလာရတဲ့ ဘဝတူအမျိုးသမီးတွေကို
ခံစားမြင်တွေ့လာခဲ့ရပြီး
ဆုတောင်းခြင်းကိုပစ််ပယ်၊
ဘာသာရေးရဲ့ တင်းကျပ်တဲ့စည်းမျဥ်းတွေကို
ပုန်ကန်ပြေးထွက်လာခဲ့တဲ့
ဆိုမာလီ အမျိုးသမီးငယ်တစ်ယောက်ရဲ့
သန်မာလှတဲ့ ဘဝဇာတ်အကြောင်းတစ်ခု . . .

စာမျက်နှာ ၇၀၀ ကျော်နဲ့
ခပ်ထူထူစာအုပ်ကြီးတစ်အုပ်ဖြစ်နေပေမဲ့
တော်ရုံမကြားဖူးလောက်တဲ့ ဘဝတွေနဲ့
အစဥ်အလာယဥ်ကျေးမှုတွေအကြောင်း
အတော်ကိုစိတ်ဝင်တစား
ဖတ်ရှူရတဲ့ စာအုပ်ကြီး တစ်အုပ်ပါပဲ ။

ဒီနှစ်ထဲ ဖတ်ခဲ့သမျှစာအုပ်တွေထဲ
အကြိုက်ဆုံးစာအုပ်တစ်အုပ်
ဖတ်ရတာအတော်ကို တန်လိုက်တာ လို့
ခံစားမိစေတဲ့ စာအုပ်တစ်အုပ်ပါပဲ ။

ာအုပ်ရောင်းမယ်
(လေးစားစွာဖြင့်)
photo crd
#ညီနောင် (Humber)
#အကျွန်ုပ်မိစ္ဆာဒိဌိ

တန်ဖိုး ၂၅၀၀၀ ကျပ်

စာအုပ်ကို သဘောကျ ဖတ်ရှုလို၍မှာယူလိုပါက
ရရှိ နိုင်ပါပြီ

#စာပြန်ချိန်မနက်၈နာရီမှညနေ၄နာရီအတွင်း

30/06/2024

Psychology နဲ့ Sociology

လူတွေ ဘာလို့ အရက်မူးယစ်ဆေးတွေစွဲလဲ။
ရာဇဝတ်မှုတွေကျူးလွန်လဲ။ ပညာမတတ်၊
ဆင်းရဲမွဲတေလဲ။ ဆူပူအကြမ်းဖက်ရလဲ။
စိတ်ရောဂါတွေဖြစ်သလဲ။ မိမိကိုယ်မိမိသတ်
သေသလဲ…စတဲ့ လူမှုပြဿနာတွေအကြောင်း
အဖြေရှာရာမှာ

Psychology ဘာသာရပ်ကတော့ လူတစ်ဦးချင်း
စီရဲ့ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး၊ သူကြီးပြင်းတဲ့မိသားစု
ပတ်ဝန်းကျင်၊ သူ့ရဲ့သင်ယူမှု၊ သူ့ရဲ့လောကအမြင်၊
အသိပညာ၊ မျိုးရိုးဗီဇ စသည်တို့ရဲ့အားနည်းချက်
များကြောင့် လူ့အပြုအမူနဲ့ စိတ်ဖြစ်စဉ်များအပေါ်
လွှမ်းမိုပုံကိုချဉ်းကပ်လေ့လာပါလိမ့်မယ်။

Sociology ဘာသာရပ်ကတော့ တစ်ဦးခြင်းရဲ့
အားနည်းချက်ထက် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးရဲ့
အားနည်းချက်ကို ပိုပြီးချဉ်းကပ်လေ့လာဖို့ကြိုး
စားကြပါတယ်။ လူတန်းစားဖွဲ့စည်းမှု၊ ယုံကြည်ကိုး
ကွယ်မှု၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့တန်ဘိုးထားမှု၊ အစိုးရအဖွဲ့
အစည်း၊ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့်အတန်း၊ ယဉ်
ကျေးမှု၊ လူတန်းစားမညီမျှမှု၊ လူဦးရေ စသည့်
အကြောင်းအရာများကိုပိုပြီးလေ့လာလိုတယ်။
ဥပမာ-လူအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဟာ အောင်မြင်မှုကို
တော့ တန်ဘိုးထားတယ်။ ဒါပေမယ့် အောင်မြင်ဖို့
အခွင့်အလမ်းတွေကိုတော့ ပိတ်ထားမယ်၊ အခွင့်အ
လမ်းသိပ်မရဘူးဆိုရင် လူတွေဟာ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ
ခံစား ထွက်ပေါက်ရှာ၊ အရက်မူးယစ်ဆေးစွဲ၊မိမိကိုယ်
မိမိသတ်သေ မှုတွေဖြစ်နိုင်တယ်လို့ Sociologyက
စဉ်းစားလိမ့်မယ်။

Psychology ဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ စိတ်ဖြစ်စဉ်နဲ့
အပြုအမူများကို လေ့လာဖို့၊ အုပ်စုအပြုအမူများ
ကိုလေ့လာဖို့စိတ်ဝင်စားတယ်။

Sociology ကတော့ လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲက
လူအများစုရဲ့အပြုအမူများနဲ့ လူအဖွဲ့အစည်းကြီး
တစ်ခုလုံးကို ချဉ်းကပ်လေ့လာဖို့စိတ်ဝင်စားတယ်။

နှစ်ခုလုံးကတော့ အသုံးကြတဲ့ လူမှုရေးသိပ္ပံဘာသာ
ရပ် (Social sciences ) တွေပါပဲ။

ဒေါက်တာမြင့်လွင်(စိတ်ပညာ)

26/06/2024

24/06/2024

ငယ်ဘဝရဲ့ထိခိုက်နာကျင်မှု (childhood trauma) တွေကြောင့် relationship တွေမှာ အခက်အခဲကြုံနေရပုံကို ကျွန်မ client တစ်ယောက်ရဲ့ အဖြစ်အပျက်‌ပေါ် အခြေခံပြီး ပြောပြပေးချင်ပါတယ်။ ဒီအဖြစ်အပျက်မှာပါဝင်တဲ့ ဇာတ်ကောင်တွေကို A နဲ့ B လို့နာမည်ပေးထားပါတယ်။

Aက ငယ်စဉ်အခါကတည်းက အရမ်း strict ဖြစ်တဲ့ အမေ၊ စရိုက်ကြမ်းတဲ့ အရက်သမားအဖေတို့ဆီမှာ ကြီးပြင်းလာခဲ့ရတယ်။ မိသားစုအတွင်း ပဋိပက္ခတွေ၊ အဆင်မပြေမှုတွေ ကြုံနေရတာမို့ Aက သူ့ရဲ့စိတ်ခံစားချက်တွေကို မဖော်ပြတတ်တော့ဘဲ တိတ်တိတ်လေးပဲ သိမ်းထားတတ်လာတယ်။ အရွယ်ရောက်လာတဲ့အခါမှာလည်း ငယ်ဘဝကကြုံခဲ့ရတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုတွေကြောင့် Aရဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးမှာ အခက်အခဲတွေ ကြုံတွေ့လာရပါတယ်။

ပထမဆုံးတစ်ခုကတော့ trust issue - လူများအပေါ် ယုံကြည်မှုရှိဖို့ ခက်ခဲတာပါ။ သူ့ငယ်ဘဝမှာ မိဘတွေက စိတ်လုံခြုံမှုကို မပေးနိုင်ခဲ့တဲ့အတွက် အခြားသူတွေကိုလည်း ယုံကြည်ဖို့ ခက်ခဲလာတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် သူ့ဘဝထဲဝင်လာတဲ့ လူတွေနဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရာမှာ အဆင်မပြေဖြစ်တာ‌တွေအများကြီးပါ။ A ရဲ့စိတ်ထဲမှာ သူကမ္ဘာကြီးလို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ မိဘကိုတောင် သူ reliable ဖြစ်လို့မရရင် တခြားသူတွေဆို ဝေးရောပေါ့ဆိုတဲ့ အတွေးက ငယ်ငယ်ကတည်းကပါလာတာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
(ဒါလေးဖတ်ကြည့်ပါ ပိုနားလည်သွားပါလိမ့်မယ် https://www.facebook.com/share/p/SHb8AY4jKckLJJyK/?mibextid=oFDknk)
ဘယ်လောက်ရင်နှီးတဲ့ဆက်ဆံရေးဖြစ်ဖြစ် အပြည့်အဝမယုံကြည်တဲ့အတွက် သူ့ခံစားချက်တွေကို ဖွင့်မပြောတတ်တဲ့အခါ အထင်လွဲမှုတွေ ခဏခဏကြုံနေရတယ်။

ပြီးတော့ ငယ်ဘဝကရခဲ့တဲ့ trauma တွေရဲ့ အကျိုးဆက်ကြောင့် A ဟာ စိတ်ဖိစီးမှု (anxiety)နဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (depression)ကို အမြဲလိုလိုခံစားနေရတယ်။ မိဘတွေရဲ့ အပြစ်တင်မှုတွေကြောင့် သူ့ကိုယ်သူ အမြဲမလုံလောက်ဘူးလို့ ထင်မြင်နေတတ်တယ်။ (I am not good enough) အရေးကြီးတဲ့အချိန်တွေမှာ သူ့စိတ်ထဲမှာ စိုးရိမ်မှု၊ ဒေါသတွေနဲ့ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေပဲ ပေါ်လာတတ်တယ်။ သူ့ဘဝကို ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းဖို့ တကယ်ကိုခက်ခဲနေတာပါ။

Aက သူ့ရဲ့စိတ်ခံစားချက်တွေကို မှန်ကန်စွာ ထိန်းချုပ်ဖို့ခက်ခဲတာမို့ အလုပ်တွေမှာလည်း အောင်မြင်ဖို့ခက်ခဲနေတယ်။ သူဟာ ငယ်ဘဝက စိတ်ထိခိုက်မှုတွေရဲ့ dark shadow ကြောင့် လက်ရှိမှာကြုံနေရတဲ့ အရာတွေကို မှန်မှန်ကန်ကန် မသုံးသပ်နိုင်တော့ဘူး။ fight-flight mode ထဲကိုပြန်ပြန်ရောက်ပြီး old pattern အတိုင်းဖြစ်သွားတာပါ။

သူ့ဘဝရဲ့ အပြောင်းအလဲကို Aက Bနဲ့တွေ့ရတော့မှ စသိခဲ့ရတယ်။ Bက သဘောထားကောင်းမွန်တဲ့မိသားစုနဲ့ အပြည့်အဝယုံကြည်မှုရှိတဲ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကြီးပြင်းလာလို့ လူမှုဆက်ဆံရေးမှာ အဆင်ပြေပြီး ပျော်ပျော်နေတတ်တယ်။ Aကတော့ ထိခိုက်နာကျင်မှုတွေကြားကနေ ကြီးပြင်းလာခဲ့တဲ့အတွက် သူ့စိတ်ထဲမှာ အတိတ်က ခံစားခဲ့ရတဲ့ အရာတွေကို သိုဝှက်ထားတတ်တယ်။ အမြဲရှက်ရွံ့စိတ်တွေလည်းရှိနေတတ်တယ်။

Aဟာ သူ့ရဲ့ အတိတ်က trauma တွေကြောင့် Bကို အပြည့်အဝ ယုံကြည်ဖို့ ခက်ခဲခဲ့တယ်။ သူ့ကို လူတွေကမကောင်းပြောဖို့၊ အပြစ်တင်ဖို့ စောင့်နေတယ်၊ သူ့ရဲ့ခဲစားချက်တွေကို နားလည်ပေးနိုင်မှာ မဟုတ်ဘူးလို့ပဲထင်နေတယ်။ အဲ့ဒီအပြင် A ဟာ သူ့အမေက သူ့ကိုအမြဲအပြစ်တင်သလို B ကိုလည်း သွားသွားပြီး ပြစ်တင်ပြောဆိုတတ်တယ်။ အဲ့လိုလုပ်ပြီးတိုင်းလည်း နောင်တတွေရနေတတ်တယ်။ ဒီလိုပုံစံမျိုးကြီး မဖြစ်ချင်ဘူး၊ နောက်မလုပ်တော့ဘူးလို့ ဘယ်လောက်တွေးတွေး ပြီးရင် သူ့အမေပုံစံမျိုး ပြန်ပြန်ဖြစ်နေတာ၊ သူ့အမေပြောခဲ့တဲ့ အပစ်တင်တဲ့စကားလုံးတွေကို သူအချစ်ရဆုံးသူကို ပြောပြောမိနေတာကို သူကိုယ့်သူ ထိန်းလို့မရနိုင်ဘူးဖြစ်နေတာ။

တဖြည်းဖြည်းနဲ့ Aက သူ့ရဲ့ငယ်ဘဝထိခိုက်နာကျင်မှုတွေကြောင့် ဆက်ဆံရေးမှာ အခက်အခဲတွေ ရှိနေတာကို နားလည်သိရှိလာတာနဲ့အတူ၊ Bက Aရဲ့ ပြဿနာတွေကို နားလည်လာပြီး တူတူဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားလာခဲ့ကြပါတယ်။ ကျွန်မဆီကို အရင်ဆုံးရောက်လာတာက B ပါ။ B က initial consultation မှာ သူ့ရဲ့ expectation တွေကိုပြောပြခဲ့ပြီး လိုအပ်တဲ့ therapy sessions တွေအကြောင်းကို သေချာဆွေးနွေးခဲ့ကြပါတယ်။ Individual session တွေ အပြင် couple session တွေကိုပါ လိုအပ်တာမို့ customized treatment plan‌ ကို ကျွန်မတို့ တူတူ set up လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။

🌸ပထမဆုံးလုပ်ကြတာက Building Trust ပါ။ Aက Bအပေါ်ယုံကြည်မှုရှိဖို့ စကြိုးစားတယ်။ ‌B ကလည်း ကျွန်မရဲ့ အကြံပြုချက်တွေအတိုင်း ရိုးသားစွာပြောဆိုမှုပုံစံကို လေ့ကျင့်ခဲ့ကြပါတယ်။ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက်ကြား အထင်လွဲတာတွေမဖြစ်ဖို့ ပွင့်လင်းဖို့ အားထုတ်ကြပါတယ်။

🌸စိတ်ဖိစီးမှုတွေကိုဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ နဲ့ childhood trauma တွေကို heal ဖို့အတွက် A က သူ့ရဲ့ခံစားချက်တွေကို တစတစ ထုတ်ပြောနိုင်‌အောင် ကိုယ့်ကိုကိုယ်တွန်းအားပေးတယ်။ A က B ကို တစ်နေ့ကို အနည်းဆုံး တစ်နာရီခန့် သူ့စိတ်ထဲမှာရှိတာတွေကို ပြောကြားဖို့ စ try တယ်။ B ကလည်းဘာမှ judge မလုပ်ဘဲ listener တစ်ယောက်အနေနဲ့ပဲ နားထောင်ပါတယ်။

🌸A နဲ့ Bတို့က daily activities တွေကို အတူတကွ လုပ်ကြဖို့ plan ကြတယ်။ အချိန်ယူပြီး စကားပြောတာ၊ လမ်းလျှောက်တာ၊ အိမ်အလုပ်တူတူလုပ်တာ၊ ရုပ်ရှင်ကြည့်တာ စသဖြင့် quality time တွေဖန်တီးကြပါတယ်။

🌸Mini goal လေးတွေ သတ်မှတ်ပြီး တစ်ဆင့်ချင်း ပြီးမြောက်အောင်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့တယ်။ ဥပမာ - တစ်ပတ်ကို တစ်ကြိမ်picnic ထွက်တာ၊ တူတူချက်စားကြတာ စသဖြင့်‌ပေါ့။

🌸Aအတွက် သူ့မိဘတွေရဲ့ အပြုအမူတွေက သူ့ကိုဘယ်လောက်နာကျင်စေခဲ့တယ်ဆိုတာ နားလည်ပေမယ့် ခွင့်လွှတ်ဖို့ စပြီးကြိုးစားပါတယ်။ပထမဆုံး သူ့မိဘတွေကို ခွင့်မလွှတ်ခင် ကိုယ့်ကိုကိုယ် ခွင့်လွှတ်ဖို့လိုအပ်တယ်ဆိုတာကို နားလည်ခဲ့တယ်။ (https://www.facebook.com/share/p/eQ88qzjConr3uDhS/?mibextid=oFDknk)

🌸 B ကလည်း A ကိုဖိအားမပေးဘဲ boundary ထားတတ်အောင်သူ့ကိုယ့်သူစပြီးလေ့ကျင့်သလို့ A ကိုလည်း ဆွဲခေါ်တယ်။ A ကို external validation တွေမရှာဘဲ internally focus တတ်အောင် ဘေးကနေဖေးမပေးတယ်။

ဒါ‌တွေကို လုပ်တဲ့နေရာမှာ Aက သူ့ရဲ့ အတိတ်က နာကျင်မှုတွေကို တဖြည်းဖြည်း ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သလို Bနဲ့အတူ တည်ဆောက်ထားတဲ့ အချစ်နဲ့ယုံကြည်မှုကိုလည်း ပြန်လည်ရယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ စိတ်ကုထုံးဆရာဝန်တစ်‌ယောက်အနေနဲ့ ကျွန်မဘာနည်းလမ်းတွေသုံးပြီးကူညီပေးခဲ့တယ်ဆိုတာလည်း သိချင်ကြမယ်ထင်လို့ နည်းနည်းပြောပြပေးချင်ပါတယ်။

✔️ပထမတစ်ခုက စိတ်ဖွင့်ပြောခြင်း (Talk Therapy - dialogue technique)ပါ။ ကျွန်မအနေနဲ့ Aကို သူ့ရဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ စိုးရိမ်မှုတွေနဲ့ ထိခိုက်နာကျင်မှုတွေကို အဆင်ပြေစွာ ပြောပြနိုင်ဖို့ အတွက် safety environment - ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးပေးရပါတယ်။ ပြီးရင် သူ့စိတ်ခံစားချက်တွေကို ထုတ်ပြောနိုင်ဖို့ အခွင့်အရေးပေးဖို့ space တစ်ခု create လုပ်ပေးရပါတယ်။ စိတ်ဖွင့်ပြောခြင်းကနေ Aဟာ သူ့ရဲ့ စိတ်ခံစားချက်တွေကို နားလည်လာပြီး ကောင်းမွန်စွာထိန်းချုပ်နိုင်လာတယ်။ ဒါက relationship setup လုပ်တဲ့ basic step ပါ။

✔️နောက်တဆင့်အနေနဲ့ (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) သုံးပြီး wrong belief တွေကို ပြောင်းလဲဖို့ အထောက်အကူပေးပါတယ်။ Aကို သူ့ရဲ့ဆိုးရွားတဲ့ စိတ်ခံစားချက်တွေကို အပြုသဘောဆောင်တဲ့ အတွေးအခေါ်တွေနဲ့ ပြောင်းလဲပေးပါတယ်။
ဥပမာ - "ငါ လုံးဝမထူးချွန်ဘူး" ဆိုတဲ့ တွေးခေါ်မှုကို "ငါ့မှာ အားသာချက်တွေ ရှိတယ်" လို့ပြောင်းလဲပေးတာမျိုးပါ။

✔️Aရဲ့ အတိတ်ဒဏ်ရာတွေကို role play therapy နည်းလမ်းတွေသုံးပြီး အမှန်တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့အတိုင်း ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ပါတယ်။ Aက သူ့အတိတ်အတွင်းမှာ အကြမ်းဖက်မှု၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေကို ကြုံခဲ့ရတယ်ဆိုရင် အဲဒီအရာတွေကို ပြန်လုပ်ခိုင်းပြီး သူ့ရဲ့ ခံစားချက်တွေကို ပြောပြဖို့ လေ့ကျင့်ပေးတာပါ။ အဲဒီနည်းလမ်းက သူ့ရဲ့စိတ်ခံစားချက်တွေကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်ဖို့ အထောက်အကူပေးပါတယ်။

✔️Aကို present moment မှာနေတတ်ဖို့၊ အတိတ်ကြောင့် စိတ်အနှောက်အယှက်မရှိ ပူဆွေးမနေအောင် Mindfulness နည်းလမ်းတွေ တူတူလေ့ကျင့်ကြပါတယ်။ ဥပမာ - guided meditation တွေမျိုးပါ။

✔️Exposure Therapy နဲ့ Aကို သူ့ကြောက်နေတဲ့အရာတွေကို ရင်ဆိုင်နိုင်ဖို့ အကူအညီပေးပါတယ်။ သူရဲ့စိုးရိမ်မှုတွေကို တစ်ဆင့်စီ ဖြည်းဖြည်းချင်းနဲ့ ပိုပြီးကျင့်သားရလာအောင် ခံနိုင်ရည်ရှိလာအောင် လေ့ကျင့်ယူကြပါတယ်။

✔️Aကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရမယ့် အခက်အခဲတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ Skill-building Activities တွေကို လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ဖို့ ကျွန်မအနေနဲ့ မျှဝေပေးခဲ့ပါတယ်။ short term solution တချို့လို့ပြောလို့ရပါတယ်။

✔️Aရဲ့ ဘဝမှာအ‌ရမ်းအရေးကြီးတဲ့ B ကိုလည်း ဒီ journey မှာပါဝင်စေပြီး သူတို့အချင်းချင်း နားလည်မှုတိုးတက်ပြီး အတူတကွ ဖြေရှင်းနိုင်အောင် exercise ပေါင်းစုံနဲ့ ဆောင်ရွက်ပေးပါတယ်။

✔️နောက်ဆုံးတစ်ခုကတော့ medication ပါ။ အချို့သော အခြေအနေတွေမှာ ဆေးဝါးကုသမှုက လိုအပ်တတ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာတော့ Aရဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုကို လျော့ကျစေဖို့ mild anxiolytic တွေကို အစပိုင်းမှာ ပေးခဲ့ရပါတယ်။

ဒီလိုနည်းလမ်းမျိုးစုံကိုသုံးရင်း Aဟာ သူ့ရဲ့စိတ်ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေအတိတ်က traumaတွေကို အောင်အောင်မြင်မြင် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အဓိကက သူ့ဘေးမှာ support ပေးတဲ့ Bရဲ့ အားပေးမှုကြောင့် မြန်မြန်ဆန်ဆန် recover ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ A နဲ့ B တို့ရဲ့ ဆက်ဆံရေးဟာလည်းပိုမိုခိုင်မာလာပြီး အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှုတွေရလာခဲ့ပါတယ်။ အခုချိန်မှာတော့ သူတို့ဟာ ပိုကောင်းတဲ့ future အတွက် ကျွန်မနဲ့အတူ positive psychology mentoring sessions တွေနဲ့ပဲဆက်သွားနေပါတယ်။ counseling တွေ therapy session တွေမလိုတော့ပါဘူး။

(ကျွန်မကို childhood trauma နဲ့ပတ်သက်ပြီးခဏခဏလာ‌မေးကြလို့ကာယကံရှင်နှစ်ယောက်ရဲ့ခွင့်ပြုချက်နဲ့ ရေးလိုက်တာပါ။ တစ်ခုခုအကျိုးရှိမယ်လို့ထင်ပါတယ်ရှင့်။)

ချစ်ခြင်းများစွာဖြင့်💕

24/06/2024

"ကျွန်မတို့ငယ်ငယ်ဘဝကရခဲ့တဲ့ childhood trauma တွေဟာ reaction, symptoms, core belief တွေအနေနဲ့ ကျွန်မတို့ရဲ့ဘဝမှာ သူရှိနေပါတယ်ဆိုတာကို လာလာသတိပေးလေ့ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီထဲကမှ core belief ဆိုတာ ကိုယ့်အတွေးတွေရဲ့ source ဖြစ်ပြီး သူတို့ကြောင့် အကြောင်းရင်း မယ်မယ်ရရမရှိဘဲ ဝမ်းနည်းလာတာ၊ စိုးရိမ်စိတ်ဝင်လာတာ၊ သိမ်ငယ်စိတ်ဝင်လာတာတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ကျွန်မအဲ့အကြောင်းရေးပေးမယ်ဆိုပြီး အချိန်မရတာနဲ့ Dr. Htin Lin Aung ရေးထားတာလေးကို ပြန်လည်မျှဝေပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ ဆရာရေးထားတာလေးလည်း တော်တော်ပြည့်စုံတာကြောင့်အချိန်ရရင်ဖတ်ကြည့်ကြပါနော်။"

Core Belief
=========
ဘဝမှာ ဖြစ်ရပ်တွေကြုံလာတဲ့အခါ တွေးတောပြီး အဓိပ္ပါယ်ဖော်ကောက်ချက်ချ (Interpret) ကြပါတယ်။ ဒီအတွေးတွေကလဲ အများအားဖြင့် အလိုလိုတွေးမိတာ(Automatic Thought) များပါတယ်။

ရုပ်ပိုင်းမှာဆိုလဲ အကျင့်ဖြစ်ပြီး အလိုလိုလုပ်မိသွား
တဲ့ အရာတွေရှိပါတယ်။

E.g., စက်ဘီးစီးတတ်ခါစချိန်မှာ တိုက်မိမှာစိုးရိမ်လို့ ​ရှေ့ပဲအာရုံစိုက်ကြည့်ပြီး ကြိုးစားနင်းရတယ်။
ကျွမ်းကျင်သွားတဲ့အခါကျတော့ တနေရာသွားမယ်ဆိုပြီး ထွက်လာတဲ့အခါ တောင်ကြည့် မြောက်ကြည့်၊ ဟိုတွေးဒီတွေးနဲ့ သွားလိုတဲ့နေရာကို ရောက်မှန်းမသိရောက်သွားတာမျိုး ကြုံဖူးကြမှာပါ။

ဒါတွေက ထပ်တလဲလဲကြုံလာတော့ အကျင့်ဖြစ်သွားပြီး Brain က အလိုလိုထိန်းပေးသွားတာကြောင့်ပါ။

စိတ်မှာလဲ အဲလိုပဲ...ကိစ္စတခုကို သေချာမစဥ်းစားမဆင်​ခြင်မိဘဲ အလိုလိုတွေးပြီး ကောက်ချက်ချလိုက်မိတာမျိုးတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

e.g., စာမေးပွဲကျတယ် ကြားလိုက်တာနဲ့ စာညံ့လို့ကျတာပဲလို့ ကောက်ချက်ချတတ်တယ်။
စာမေးပွဲတွင်း နေမကောင်းဖြစ်လို့လားလို့ မတွေးမိဘူး။

ဘာကြောင့်လဲ လေ့လာကြတော့ ဘဝတလျောက်ကအတွေ့အကြုံတွေကို လေ့လာသင်ယူပြီး ဖြစ်လာတဲ့ (Core Belief) ယုံကြည်နေတဲ့အစွဲကြောင့်ဆိုတာ တွေ့ရတယ်။

(Psychology မှာ Core Belief ကို ဘယ်လို ဘာသာပြန်လဲမသိပါ။ ကျတော်ကတော့ "အစွဲ" လို့ပြောတာ ပိုရှင်းတယ်ထင်လို့ "အစွဲ"လို့ ရေးပါမယ်)

ဒီ အစွဲတွေဟာ ငယ်စဥ်ဘဝအတွေ့အကြုံတွေကနေ အစပျိုးလာပြီး အရွယ်ရောက်တဲ့အခါ ထပ်ကြုံလာရတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေနဲ့ ပေါင်းစပ် အားဖြည့်ပေးလိုက်တဲ့အခါမှာ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခိုင်မာမာအမြစ်တွယ် စွဲမြဲသွားပါတယ်။

မိဘအုပ်ထိန်းပုံ၊ ဘာသာရေးသက်ဝင်ယုံကြည်မှု၊ ယဥ်ကျေးမှုထုံးတမ်းစဥ်လာ၊ တက်ခဲ့တဲ့ ကျောင်း၊ အပေါင်းအသင်း စတဲ့အချက်တွေပေါ်မူတည်ပြီး positive or negative core belief ဆိုပြီး ကွဲသွားပါတယ်။ ဒီပေါ်မူတည်ပြီးတော့ အကျိုးဆက်​တွေကလဲ မတူပါဘူး။

e.g, ငယ်စဥ်က မိဘရဲ့သေချာဂရုစိုက်ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရတဲ့ကလေးဟာ သူ့မိဘကိုလဲ ချစ်ခင်တယ်၊ သူ့ကိုယ်သူလဲ ယုံကြည်မှုရှိတယ်၊ တခြားသူတွေအပေါ်လဲ အကောင်းမြင်တတ်တယ်။ ကြီးလာတော့လဲ healthy relationship တည်ဆောက်နိုင်တယ်။

ငယ်စဥ်က မိဘဂရုစိုက်တာမခံရတဲ့ကလေး၊ အမြဲအဆူခံနေရတဲ့ကလေးတွေကျ သိမ်ငယ်စိတ်တွေဝင်၊ တခြားသူလဲ အကောင်းမမြင်၊ trust issues တွေကြုံပြီး healthy relationship တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ ခက်ခဲတတ်ကြတယ်။

ငယ်စဥ်ဘဝအတွေ့အကြုံနဲ့ အသက်ရလာတဲ့အခါကြုံရတဲ့အဖြစ်အပျက်တွေနဲ့ ပေါင်းပြီး Core Belief ဘယ်လို ဖြစ်သွားလဲဆိုတာ ဥပမာပေးပြောပြရရင်....

e.g, အလုပ်ဖိစီးမှုတွေကို သားသမီးအပေါ် လွဲချတတ်တဲ့ မိသားစုမှာ ကြီးပြင်လာခဲ့ရတဲ့ ကလေးတယောက်ကို မြင်ကြည့်ရ​အောင်...

"အသုံးကိုမကျဘူး၊ ဘာမှ ခိုင်းလို့မရဘူး။"
"အကြီးဖြစ်ပြီး အငယ်လောက်တောင်အသုံးမကျဘူး"
"သူများသားသမီးတွေလောက်တောင် အဖြစ်မရှိဘူး"
"တသက်လုံး ကြီးပွားမဲ့သူမဟုတ်ဘူး"
"မိဘမျက်နှာအိုးမဲသုတ်တဲ့သူ"
"ငါ့သားသမီးလို့ ပြောရမှာ ရှက်တယ်"..စတဲ့ စကားတွေနဲ့ ကလေးနားရည်ဝအောင် ခနခနအပြစ်တင်ဆူမယ်။

ကြာတော့ အဆူခံရတဲ့ကလေးမှာ သိမ်ငယ်စိတ်ဝင်၊ တခုခုလုပ်လိုက်ရင် အဆူများခံရတော့မလား ဆိုပြီးစိုးရိမ်တတ်လာကော။ အဲစိုးရိမ်စိတ်ကြောင့် အလွဲလွဲအမှားမှားတွေဖြစ်တော့ ပိုအဆူခံရ။ စိတ်ဖိစီးပြီး အာရုံမစိုက်နိုင်တော့ စာမမှတ်မိ၊ စာမလိုက်နိုင်တော့ စာမေးပွဲက ကျ။ တခြားသူတွေအောင်ပြီး ကိုယ်က ကျတော့ ငါတကယ်များ သုံးစားမရတဲ့သူလား ဆိုပြီး ဇဝေဇဝါဖြစ်လာကော။

ဒီစိတ်တွေနဲ့ အားတင်းရုန်းကန်လာရပြီး အရွယ်ရတဲ့အခါ အလုပ်ဝင်တဲ့အရွယ်ရောက်။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ အဆင်မပြေဖြစ်ပြီး အလုပ်လဲပြုတ်ရော.... ငါတကယ်သုံးစားလို့ မရတဲ့သူ ပါလားဆိုပြီး တကယ်လက်ခံယုံကြည်ပြီး စွဲသွားကော။

စိတ်ကဆန်းကြယ်ပါတယ်။ အဲလို စွဲစွဲမြဲမြဲယုံကြည်သွားတာနဲ့ ဒီအစွဲက မှန်ကြောင်းထောက်ခံမဲ့ ကိစ္စတွေကိုပဲ အာရုံစိုက် သတိထားတော့တယ်။
ကိုယ့်အစွဲနဲ့ မကိုက်ညီတာတွေ့ရင် လျစ်လျူရှုလိုက်တယ်။ မကိုက်တကိုက်ဆိုရင် ကိုက်ညီအောင် ပုံပြောင်းပစ်လိုက်တယ်။

အဲတော့ အစွဲက ခိုင်မာသထက်ခိုင်မာလာပြီး ပြင်ရခက်သွားကော။ နှစ်လဲကြာလာကော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတွေဖြစ်တဲ့ Anxiety Disorderတွေ Depression တွေ ဝင်လာကော။

ဒီ Core Belief မှာလဲ Belief about...
၁။ Self
၂။ Other people
၃။ World တချို့ကလဲ Future .....
ဆိုပြီး အမျိုးအစား ၃မျိုး ခွဲပြောကြပါတယ်။

လူကို ဒုက္ခပေးတတ်တဲ့ Harmful Core Beliefs တချို့ကို နမူနာပြောရရင်...


ငါ ဥာဏ်မကောင်းဘူး။
ညံ့တယ်။ အသုံးမကျဘူး။
ငါ ရုပ်ဆိုးတယ်။ ချစ်စရာမကောင်းဘူး။


တခြားသူတွေက ငါ့ဆို အ​မြဲနှိမ် ကြတယ်။
ဘယ်သူမှ ယုံရတာမဟုတ်ဘူး။ လူလိမ်တွေ။


ဒီနိုင်ငံက နေလို့ လုံးဝမကောင်းတော့ဘူး။
ဒီနိုင်ငံမျိုးမှာ လူလာဖြစ်ရတာကိုက ငါကံဆိုးတာ။

ဒါတွေက ဥပမာပြောတာပါ။ ​ပိုနားလည်အောင် ရှာဖတ်ကြည့်ကြပါ။ ဒီအစွဲတွေက အတော်ဒုက္ခပေးပါတယ်။ အစွဲမဖျောက်နိုင်သေးသရွေ့ နေ့စဥ်နဲ့အမျှ စိတ်ဒုက္ခပေးနေမှာပါ။ Core Belief အဆင့်ကနေ ပြုပြင်လို့မရတော့တဲ့ Delusion ထိရောက်သွားရင် mental disorder ထဲဝင်သွားပါပြီ။ ကုရလဲခက်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကိုယ့်အစွဲတွေက ဒုက္ခပေးမဲ့ အစွဲမျိုး မဖြစ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဖြစ်နေရင်လဲ အချိန်မီပြင်သင့်ပါတယ်။ မဟုတ်ရင် ညောင်ပင်ပေါက်စ အရွယ်မှာ ဆွဲမနုတ်မိခဲ့လို့ နှစ်ကြာတဲ့အခါ အဆောက်အဦးတခုလုံးကို ဝါးမျိုသွားသလို Harmful Core Beliefs တွေကလဲ နှစ်ကြာလေ ခိုင်မြဲလေနဲ့ ဘဝကို ဝါးမျိုသွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုယ့်အတွက်တင်မကဘူး။ ကလေးရှိတဲ့ မိသားစုဝင်တွေလဲ ကလေးစိတ်ထဲ harmful beliefs တွေ ဝင်မသွားအောင် အပြောအဆို ဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မွေးစကနေ Identity ဖြစ်တည်စပြုတဲ့ အသက် ၁၂နှစ်အရွယ်ထိ သေသေချာချာဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။

ကျတော်တို့ပတ်ဝန်းကျင်က စိတ်ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ အားနည်းကြတော့ မရည်ရွယ်ဘဲနဲ့ သားသမီးကို စိတ်ကျန်းမာရေးချို့တဲ့အောင် ပြုစုပျိုးထောင်လိုက်သလို ဖြစ်နေတတ်ကြတယ်။ ဒါတွေကို ဂရုတစိုက်ပြင်မှ ကိုယ့် generation က တဆက်ပြီးတဆက်မြင့်တက်လာမှာပါ။

Harmful Core Belief တွေရှိမရှိ ဆန်းစစ်ဖို့က deep levelမှာ ဖြစ်နေတော့ နည်းနည်း ခက်ပါတယ်။ သူ့ကိုအခြေခံပြီး ဖြစ်လာတဲ့ Automatic Negative Thoughts တွေကနေ ဆန်းစစ်တာက ပိုလွယ်ပါတယ်။

12/06/2024

10/06/2024

Dark psychology ဆိုတာက စိတ်ပညာသ‌ဘောတရားတွေကို နားလည်တတ်ကျွမ်းအောင်လုပ်ပြီး သူတစ်ပါးကို လိမ်လည်၊ ထိန်းချုပ်၊ အသုံးချဖို့ ရည်ရွယ်တာမျိုးပါ။ ပညာရပ်တစ်ခုကိုကောင်းတဲ့နေရာမှာ အသုံးချနိုင်သလို မကောင်းတဲ့နေရာမှာလည်း သုံးလို့ရတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ ခုကမကောင်းတဲ့နေရာမှာ သုံးတာမို့ dark psychology လို့ခေါ်တာပါ။ စိတ်ပညာရဲ့ အခြေခံ သဘောထားတွေကတော့ တူတူပါပဲ။ အဓိကက မကောင်းတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်၊ ကိုယ့်ရဲ့အကျိုးစီးပွားအတွက် အခြားသူတွေကို ထိန်းချုပ်ဖို့ psychology အတွေးအခေါ်တွေကို အသုံးပြုတာပါ။

Dark psychology နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးထဲကမှ အသုံးများတာတချို့ကို ဖော်ပြပေးလိုက်ပါတယ်။

♠️Manipulation
ဆရာတစ်‌ယောက်ဟာ သူ့ရဲ့ကျောင်းသားကို ထိန်းချုပ်ချင်ပါတယ် ဆိုပါစို့။ အဲ့ဒီအခါသူက ဘာလုပ်လဲဆိုတော့ ကျောင်းသားကို ခြိမ်းခြောက်ပြီး သူဖြစ်စေချင်တဲ့အတိုင်း ဖြစ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ "ဆရာကိုပြန်ပြောရင် ခုဘဝ‌ရော နောက်ဘဝမှာပါ ကောင်းတဲ့နေရာတစ်ခု မရောက်နိုင်ဘူး" ဆိုပြီး ဆရာဟာ ကျောင်းသားရဲ့စိတ်ကို control လုပ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ် Consequences အနေနဲ့ ကျောင်းသားဟာ ဆရာမှားမှားမှန်မှန် ပြန်မပြောရဲတော့ပါဘူး။ တဖြည်းဖြည်း မှားတယ် မှန်တယ်ဆိုတာလည်း မစဉ်းစားတော့ဘဲ ဆရာဆိုပြန်မပြောရဘူးဆိုတဲ့ logic နဲ့ပဲ ကြီး‌ပြင်းလာနိုင်ပါတယ်။

♠️Gaslighting
ဒီနည်းက လူတစ်ယောက်ကို သူ့ကိုယ်သူ ယုံကြည်မှုကို ပျက်စီးစေတယ်။
လူတစ်ယောက်က သူ့ချစ်သူကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ လွှမ်းမိုးချင်တဲ့အခါ သူ့ချစ်သူကို မမှန်တဲ့အကြောင်းအရာတွေနဲ့ သူ့ကိုယ်သူ ယုံကြည်မှု ပျက်စေပါတယ်။ "မင်းက သူများတွေလောက်မတော်ဘူး"၊ "မင်းမှာ အမှား‌တွေအားနည်းချက်တွေအများကြီးရှိတယ်" ဆိုပြီး အစဉ်အမြဲ သူ့ကိုအားနည်းသ‌ယောင်ဖန်တီးပြီး ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။
(Gaslighting အကြောင်းပိုသိချင်ရင် ဒီမှာဖတ်လို့ရပါတယ် https://www.facebook.com/share/p/tP1TFm7dKjvHdDzW/?mibextid=oFDknk)

♠️Narcissism
အတ္တလွန်ကဲတဲ့သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ advantage အတွက် အခြားသူတွေကို ထိန်းချုပ်ဖို့ အမြဲကြိုးစားတတ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့အရည်အချင်းနဲ့ အခြားသူတွေကို convince လုပ်ပြီး သူတို့နဲ့အမြင်မတူတဲ့သူ၊ သူတို့နဲ့တစ်ဖက်တည်း မရှိတဲ့သူတွေကို လုံးဝအသုံးမကျတဲ့သူတစ်‌ယောက်လို ခံစားရအောင် ဖန်တီးလေ့ရှိကြပါတယ်။
(ကျွန်မ narcissistic နဲ့ပတ်သက်ပြီး အများကြီးရေးခဲ့ဖူးပါတယ်။
https://www.facebook.com/share/p/FeFiXp8k4dNtv9q6/?mibextid=oFDknk
https://www.facebook.com/share/p/Q5ihfcAgCzz6NKXs/?mibextid=oFDknk
https://www.facebook.com/share/p/3tpuRs76jKqaiEcu/?mibextid=oFDknk
https://www.facebook.com/share/v/SkWFPk6CfoV3GV1M/?mibextid=oFDknk)

♠️Psychopathy
Psychopath ဆိုတာကတော့အားလုံးသိပြီးသားဖြစ်မှာပါ။ သူတို့ရဲ့egoကိုပဲ ဗဟိုပြုလွန်ပြီး၊ တခြားသူတွေကို ထိခိုက်စေဖို့ ကြိုးစားတတ်ကြပါတယ်။ အခြားသူတွေရဲ့ခံစားချက်ကို ဘာမှားမှန်းမသိဘဲ abusive လုပ်ရပ်တွေကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပြုလုပ်တတ်ကြပါတယ်။
(Personality disorder တွေ‌အကြောင်းပိုသိချင်ရင်
https://www.facebook.com/share/p/nLQLNrznQLaoEsh3/?mibextid=oFDknk)

♠️Machiavellianism
Machi အပြုအမူရှိသူတွေက strategy အရမ်းကောင်းပြီး သူတို့အကျိုးအမြတ်ရရှိဖို့အတွက် အကွက်ကျကျ သေချာလုပ်ဆောင်တတ်ကြပါတယ်။ ဥပမာ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးက သူ့ရဲ့ vote ရဖို့အတွက် false hope တွေပေးတာ၊ တစ်ဖက်ကို မကောင်းပြောတာမျိုးတွေလုပ်တာမျိုးပါ။ ကိုယ်နာမည်ကျော်ဖို့အတွက် တစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ နာမည်ကို ထိုးချစေဖို့လည်း ဝန်မလေးတတ်ပါဘူး။ ခေတ်စကားနဲ့ပြောရရင် ပန်းနုသွေးလုပ်တာမျိုးပေါ့။

ခုနောက်ပိုင်း တချို့သော marketing တွေမှာလည်း dark psychology သဘောတရားတွေ ပါနေတာတွေ့ရပါတယ်။ ဥပမာ ပိုက်ဆံတွေပြတာ၊ ဆိုင်အကောင်းစားတွေမှာစားပြတာ၊ luxury ပစ္စည်းတွေသုံးပြပြီး လူတွေကို အယုံသွင်းပြီးလိမ်တာမျိုးပါ။

အနှစ်ချုပ်ပြောရရင် Dark psychology ဆိုတာက ဒီပညာရပ်ကို အသုံးချတဲ့အခါမှာ သူတစ်ပါးကို နာကျင်စေပြီး ကိုယ်အကျိုးအမြတ်ရယူဖို့ ရည်ရွယ်တာမျိုးပါ။ ဒီနည်းတွေကို လေ့လာပြီး သိထားရင် ကိုယ့်ကိုစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာလွှမ်းမိုးတာတွေကနေ ကာကွယ်လို့နိုင်ရပါတယ်။