11/11/2021
"အပူလၽွပ္ရင္ ... ဘာလုပ္ရမလဲ "
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
အပူလၽွပ္တယ္ ဆိုရင္ ျမန္မာနိုင္ငံမွလူအမ်ားစုကေနပူထဲက ျပန္လာၿပီး႐ုတ္တရက္ ေရခ်ိဳးလိုက္တာတို့ ၊မ်က္ႏွာသစ္လိုက္တာတို့ေၾကာင့္ လို့ ထင္ေနၾကတယ္။
႐ုတ္တရက္ သတိလစ္ အသက္ရွူရပ္သြားတယ္ေပါ့။
တကယ္တမ္းေတာ့ အဲ့ဒါဟာအပူလၽွပ္တယ္ ဆိုတဲ့အထဲက အလြန္ရွားပါးေသာ ျဖစ္ရပ္သာျဖစ္တယ္။
ပူရာကေန ႐ုတ္တရက္ ေအးသြားတာေၾကာင့္
အေရျပားရွိေသြးေၾကာေတြရဲ့ တုန႔္ျပန္မွု ကေမာက္ကမျဖစ္သြားလို့ ႏွလုံးခုန္ရပ္သြားတာသာ ျဖစ္တယ္။ မၾကာဘူး စကၠန႔္ ပိုင္းအတြင္း ေသနိုင္ပါတယ္။သိနားလည္သူရွိလို့ အသက္ကယ္မယ္ဆိုရင္ ခ်က္ခ်င္း ျမန္ျမန္ ႏွလုံးခုန္ေအာင္ ျပန္လုပ္နိုင္ရင္ အသက္ရွင္မွာပါပဲ။
အဂၤလိပ္လို Vagal Inhibition လို့ ေခၚပါတယ္။
တကယ့္ Heat stroke အပူလၽွပ္ျခင္း အစစ္ကေတာ့
ဒီလို မသက္သာပါဘူး။ေဆး႐ုံမွာ အၾကာႀကီးခံရၿပီးမွ ေသဆုံးရတတ္တာမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။အပူလၽွပ္ျခင္း အစစ္ကေတာ့ေရဓာတ္နဲ႔ ဓာတ္ဆားဓာတ္ ( အဖန္ဓာတ္ ၊ အငံဓာတ္) ေတြ ဆုံးရွုံးၿပီး မမၽွတလို့ ျဖစ္ရတာပါ။
ေႏြရာသီလို ပူတဲ့အခါ ပူတဲ့ လုပ္ငန္းလုပ္ရတဲ့အခါေခၽြးေတြအရမ္းထြက္ပါတယ္ ။ဆားေတြပါ ပါသြားပါတယ္။
ဆားေတြမ်ားမ်ားပါသြားေလေလ ေရက မငတ္ေတာ့ေလေလ ပါပဲ။ေရက မေသာက္မိဘူး။ ပိုပို ဆိုးလာေတာ့တာေပါ့။အစပိုင္းမွာ ခႏၶာကိုယ္က ျပန္ထိန္းေပးပါတယ္။ဘယ္လိုထိန္းသလဲဆိုေတာ့ဆီးသိပ္မသြားဘူး။ဆီးအေနနဲ႔ထြက္ရမယ့္ ေရဓာတ္ကို ျပန္သိမ္းတယ္။ဒီေတာ့ ဆီးအေရာင္ ရင့္လာပါတယ္။
ဒါ့ေၾကာင့္ ပူတဲ့အခါ ေရဆာဆာ မဆာဆာ ဆီးအေရာင္ရင့္ေနရင္ ေရမ်ားမ်ားေသာက္ရမယ္လို့ ပညာရွင္ေတြက လမ္းညႊန္ပါတယ္။
ဒီလိုနဲ႔ ေရက မေသာက္မိေတာ့ေခၽြးေတြ အလြန္ထြက္ၿပီး
ေရနဲ႔ဆားေတြ ဆုံးရွုံးရေတာ့လူဟာ အရမ္းႏြမ္းနယ္လာပါေတာ့တယ္။အခုထိ ေခၽြးကေတာ့ ထြက္ျမဲပါပဲ။
ဒါကို Heat Exhaustion လို့ ေခၚပါတယ္။အပူလြန္၍ပင္ပန္းျခင္း ေပါ့။
ဒီအခ်ိန္မွာမွ ေရနဲ႔ဆား ျပန္ျဖည့္တဲ့ဓာတ္ဆားရည္ေသာက္တာမ်ိဳး၊ ဓာတ္ဆားဓာတ္ျပည့္ေစတဲ့ အခ်ိဳရည္ေတြ ေသာက္တာမ်ိဳး မလုပ္ဘူးဆိုရင္ေတာ့
ခႏၶာကိုယ္က ေခၽြးေတာင္ မထြက္နိုင္ေတာ့ပါဘူး။
သူ႔ ၾကည့္လိုက္ရင္ေျခာက္ေျခာက္ကပ္ကပ္ ပင္ပင္ပန္းပန္းနဲ႔အသားကို ကိုင္ၾကည့္ရင္ မီးခဲလို ပူတယ္။ေခၽြးက နည္းနည္း မွ မရွိဘူး။ဒါဆိုရင္ေတာ့ Heat stroke အပူလၽွပ္သြားပါၿပီ။ေဆး႐ုံ ျမန္ျမန္ေျပးပါ။
( တခ်ိဳ့ကေတာ့ Heat exhaustion အဆင့္မွာကတည္းက ေဆး႐ုံ သြားျပခိုင္းတယ္)
ေဆး႐ုံနဲ႔ေဝးရင္ ၊ ဒါမွမဟုတ္ ေဆး႐ုံမေရာက္ခင္ ဘာလုပ္ရမွာလဲ ဆိုေတာ့အပူက်ေအာင္ လုပ္ရပါမယ္။
အဓိကမွတ္ထားရမွာပါက အဖ်ားက်တဲ့ Paracetamol လို ေဆးမ်ိဳး ေပးဖို့မသင့္ပါဘူး။Organ Failure အတြင္းအဂၤါပ်က္စီးမွု ပိုဆိုးေစလို့လို့ ဆိုပါတယ္။
ေရနဲ႔ဆား အရင္ျဖည့္ဖို့ ဓာတ္ဆားရည္ အမ်ားႀကီးတိုက္ရပါမယ္ ။သီးစုံဓာတ္ဆား မတိုက္သင့္ပါ။
Shark၊ကၽြဲရိုင္း၊ ေကာ္ဖီ၊အရက္၊ burn၊ speed ၊ M150၊ Lippo အစရွိတဲ့ လူကို လန္းဆန္းေစတဲ့ Stimulating Fluid ေတြ လုံးဝ မေသာက္သင့္ပါဘူး ။အပူလၽွပ္ျခင္းကို ပိုမိုလြယ္ကူေစလို့ပါ။
လူနာက သတိမေကာင္းေတာ့ဘူးဆိုရင္ေတာ့ေရခဲေသတၱာထဲ အေအးခံထားတဲ့ အငံ ပုလင္း NS ကို ေသြးေၾကာကေန ျမန္ျမန္ခ်ိတ္သြင္းရပါမယ္။ Rapid Cool NS infusion ။
အရင္ဆုံး အဝတ္ေတြ အကုန္ခၽြတ္သင့္ပါတယ္။Air con ခန္းထဲေခၚရပါမယ္။Air con ကို Dehumifying mode or Dry mode မွာ ထားၿပီး ဖြင့္ရင္ ပိုေကာင္းပါတယ္။
ေရေအးေအးနဲ႔ ေလာင္းခ် ေပးရပါမယ္။ေရေႏြးေႏြးေလး ကို ေရေအးငါးခါေလာင္းၿပီးတိုင္းတစ္ခါေလာင္းေပးရပါမယ္။ေသြးေၾကာေတြ ပြင့္က်ယ္လာေအာင္ျဖစ္ပါတယ္။
တစ္ခု ထူးျခားတာကအပူလၽွပ္ျခင္း ျဖစ္သြားရင္ေတာ့
ေဆး႐ုံမွာ ကုသေပမယ့္လည္း ၁၀၀မွာ ၂၀ေယာက္ေလာက္က ေသတာပါပဲတဲ့။
ဒီေတာ့ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ျခင္းဟာ မရွိမျဖစ္လိုအပ္တယ္။
ကာကြယ္တာလည္း မခက္ဘူးဓာတ္ဆားရည္ ကို ကိုယ့္အလုပ္ေပၚမူတည္ၿပီး ေသာက္ေပးေန႐ုံပါပဲ။ေသြးတိုးသမားေတြကေတာ့ ေရပဲ အဓိကေသာက္႐ုံ။အဝတ္ကို ေခ်ာင္ေခ်ာင္ပါးပါးဝတ္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အရမ္းလည္း အပင္ပန္းမခံဖို့လိုပါေသးတယ္။ဒီလိုဆိုရင္ အပူလၽွပ္ဖို့ မေၾကာက္ရေတာ့ပါဘူး။
(အေရးႀကီးသည့္အခ်က္)
ယခုလို ေႏြကာလ အပူႀကီးခ်ိန္တြင္ဖ်ားတဲ့သူေတြကို ေစာင္မျခဳံဖို့ အေႏြးထည္အထူမဝတ္ဖို့ နဲ႔ ေရဖတ္ခဏခဏတိုက္ေပးဖို့ (နဖူးအျပင္ ပိုအေရးပါသည့္ ဂုတ္၊ေပါင္ၿခံ၊ဒူးေခါက္ေကြး၊ခ်ိဳင္းၾကားတို့၌ တိုက္ရန္၊ ေလသလပ္ဖို့ ယက္ခပ္ရန္) အထူးလိုအပ္ပါတယ္။
ေက်ာင္းသားဘဝတုန္းက Short Noteအတြက္
ျပင္ဆင္ ထားတဲ့ စာေတြ ကို ျပန္လည္ေကာက္ႏုတ္ေဖာ္ျပတာပါ
မင္းေနလ်ံ
(Dr. မ်ိဳးသန႔္နိုင္-ေဆး မေကြး)
