05/06/2026
මහඔය උරුමය නරඹමු..!
නුවරගල
අම්පාර දිස්ත්රික්කයේ මහඔය ප්රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් (පොල්ලෙබැද්ද ආදිවාසි ගම්මානය අසල) **නුවරගල** යනු ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටි අතිශය වැදගත්, එහෙත් තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම කැණීම් කර ගවේෂණය කර නොමැති ඓතිහාසික හා පුරාවිද්යාත්මක වටිනාකමකින් යුත් ස්ථානයකි. මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 658ක් පමණ උසින් පිහිටි මෙම අද්භූත කඳු මුදුන, අතීතයේ බලකොටුවක් මෙන්ම සශ්රීක ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස පැවති බවට පුරාවිද්යාත්මක සාධක හමුවේ.
නුවරගල පිළිබඳ පුරාවිද්යාත්මක හා ඓතිහාසික විස්තරය මෙසේ පෙළගස්වා දැක්විය හැකිය:
# # ඓතිහාසික පසුබිම සහ ජනප්රවාද
මෙම ස්ථානයේ ඉතිහාසය ක්රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවයන අතර ඒ වටා ප්රධාන මත කිහිපයක් පවතී:
* **ගිරි නුවර රාජධානිය:** වංශකථාවල (ධාතුවංශය වැනි) සඳහන් වන පරිදි, කාවන්තිස්ස රජුගේ සහෝදරිය වූ සෝමා දේවියගේ සැමියා වූ **ගිරි අභය කුමාරයා** විසින් ඉදිකළ "ගිරි නුවර" බලකොටුව මෙය බව බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරයි. දුටුගැමුණු කුමරු සමඟ ඇති වූ අමනාපකමකින් පසු ගිරි අභය කුමරු මෙම බලකොටුව අත්හැර සේරුවාවිලට පලා ගිය බව කියැවේ.
* **සද්ධාතිස්ස රජුගේ සැඟවුණු නුවර:** දුටුගැමුණු රජු සමඟ ඇති වූ රාජ්ය බලය පිළිබඳ අර්බුදයේදී සද්ධාතිස්ස කුමරු සැඟවී සිටිමින්, මෙම ස්ථානයේ නගරයක් ඉදිකිරීමට උත්සාහ කර එය අතරමඟ නතර කළ බවට ජනප්රවාදයක් පවතී.
* **ලාජ්ජිතිස්ස රජුගේ සේනාසනය:** ප්රකට පුරාවිද්යාඥ පූජ්ය එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ගේ මතය අනුව, මෙය ක්රි.පූ. 119-109 කාලයේ රාජ්යය කළ ලාජ්ජිතිස්ස රජු විසින් භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා කරවන ලද විශාල ආරාම සංකීර්ණයකි
# # වැදගත් පුරාවිද්යාත්මක සාධක
නුවරගල කඳු මුදුනේ සහ ඒ අවට විසිරී ඇති නටබුන් මඟින් අතීත ලංකාවේ තිබූ දියුණු ශිල්පීය ඥානය මැනවින් පැහැදිලි වේ.
# # # 1. ගල් පඩි පෙළ සහ මාර්ගය
කන්ද මුදුනට ගමන් කිරීම සඳහා අඩි 20ක් පමණ පළලැති, කළුගල් පුවරු අතුරා සකස් කළ සුවිශේෂී පැරණි මාර්ගයක් සහ ගල් පඩිපෙළක් පවතී. මෙවැනි විස්මිත නිර්මාණයක් දැකිය හැක්කේ ආනෛකුට්ටි (ආරංකැලේ) වැනි සුවිශේෂී මහ රහතන් වහන්සේලා වැඩසිටි ආරාමවල පමණි.
# # # 2. මහා ලෙන් සහ බ්රාහ්මී සිලා ලේඛන
මෙහි ඇති ප්රධානතම ගල් ගුහාව අඩි 118ක් දිග සහ අඩි 25ක් පළල වන අතර, එහි එකවර පුද්ගලයන් 150කට පමණ රැඳී සිටිය හැකිය. මෙහි කටාරම් කොටා ඇති අතර, අතීතයේ ගඩොල් බැමිවලින් කාමර වෙන්කර බිත්ති බදාම ගා සරසා තිබූ බවට සාධක ඇත.
* **පුරාණ බ්රාහ්මී ලිපිය:** මෙම ප්රධාන ලෙනෙහි කටාරමට පහළින් ක්රි.පූ. 2 වන සියවසට අයත් පූර්ව බ්රාහ්මී ශිලා ලේඛනයක් ඇත.
අර්ථය: **"දෙවානම්පිය මහාරාජ ගාමිණී තිස්සගේ (සද්ධාතිස්ස රජුගේ) පුත් මහතිස්ස (ලාජ්ජිතිස්ස) කුමරුගේ ලෙන සංඝයා වහන්සේලාට පූජා කරන ලදී"** යන්නයි.
# # # 3. පිහිටි ගලෙන් නෙළූ මහා පොකුණ
කඳු මුදුනේ පිහිටි තනි කළු ගල හාරා සකස් කරන ලද විශාල සෘජුකෝණාස්රාකාර පොකුණක් දැකිය හැකිය. එය දිගින් අඩි 77ක්, පළලින් අඩි 58ක් සහ අඩි 5ක් පමණ ගැඹුරුය. වසරේ සෑම කාලයකම මෙහි ජලය පවතින අතර, අතීතයේ මෙහි වැඩසිටි සිය ගණනක් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පැන් අවශ්යතා සඳහා හෝ බලකොටුවේ ජල අවශ්යතාව වෙනුවෙන් මෙය භාවිත කරන්නට ඇත.
# # # 4. "දොරෙන් පේන ඇල්ල" (මුර කුටි)
නුවරගල පව්වේ ඉහළ කොටසේ පිහිටි ගල් නළලේ අඩි 10ක් උස, අඩි 3ක් පළල සහ අඩි 5ක් පමණ ඇතුළට හෑරූ **ගල් කුහර (ජනේල) 7ක්** දැකිය හැකිය. ගැමියන් මෙය "දොරෙන් පේන ඇල්ල" ලෙස හඳුන්වයි. බාහිර සතුරන් නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා එකල ආරක්ෂක මුර කුටි ලෙස මේවා භාවිත කරන්නට ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. මේවා වෙත ළඟා විය හැක්කේ කන්ද මුදුනේ සිට වැල් ඉණිමං ආධාරයෙන් පමණි.
# # # 5. බලකොටු බැමි සහ ගොඩනැඟිලි නටබුන්
පොකුණට නිරිත දෙසින් අඩි 440ක් දිග සහ අඩි 385ක් පළල විශාල ප්රාකාරයකින් (තට්ටු බැම්මකින්) වට වූ මාලිගාවක හෝ පරිපාලන ගොඩනැඟිල්ලක නටබුන් හමුවේ. මීට අමතරව පිළිම ගෙයක නටබුන්, ගල් ටැම් සහ ගරා වැටුණු දාගැබ් ද මේ අවට වනාන්තරයේ විසිරී පවතී.
---
# # වර්තමාන තත්ත්වය
නුවරගල යනු සීගිරිය හෝ රූනාකන්ද මෙන් ආරක්ෂක බලකොටුවක් සහ ආරාම සංකීර්ණයක් මුසුවූ අපූර්ව නිර්මාණයකි. කෙසේ වෙතත්, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබීම සහ නිදන් හොරුන්ගේ ග්රහණයට ලක්වීම හේතුවෙන් මෙම ඓතිහාසික උරුමයන් බොහොමයක් විනාශ වෙමින් පවතී. වර්තමානයේ මෙය පරිසර ලෝලීන් සහ සංචාරකයන් අතර "Hiking" (කඳු නැගීමේ) ක්ෂේම භූමියක් ලෙසද ප්රසිද්ධය.
