14/08/2026
https://youtu.be/06jZ-r4E4rw?si=XRBYRwcOOr_sWyIj
Gajal 31 by Rajavasireddy Malliswari. Visleshana (Analysis) by : Maantri Pragada Markandeyulu, +91-9951038802, Hyderabad-India
******
నడుస్తూ నడుస్తూ
నడుస్తూ నడుస్తూ ఆగిపోయింది కాలం నీవె నా ధ్యానమై నిలిచినపుడు
అలిమిన నమిలిన చీకటి పారిపోయింది నీవే నాదీపమై నిలిచినపుడు
ఏ ప్రవాహమైనా ఒంటరిది కాదుగా దరులను ప్రేమగా తాకాల్సిందే కదా
పడుతూ లేస్తూ సాగే నా పరుగాగిపోయింది నీవె నా తీరమై నిలచినపుడు
తెలి వెన్నెలతో తడిసె ఏటి నురుగు కళగా పెనవేసుకొని లలితో మురిసేనా
నా ఎద మెలమెల్లగా మెల్లగా విరిసింది నీవె నా ప్రేమమై నిలిచినపుడు
పచ్చని మరువం తెల్లని మల్లెలు ప్రకృతికెపుడు గంధపు హారతులిస్తాయి కద
నీవూ నేను కలిసిన కలయిక కలిమిలో సమయంలో లీనమై నిలిచినపుడు
బండలు గుండెలు కదిలించి కరిగించి కన్నీరుగా పారించేదెవరో ఏమో
నా మనసు కుదుటపడి హాయిననుభవించింది మన జంట గానమై నిలిచినపుడు
జీవితంలో ఎప్పుడో కాని వరమంటి నిజమైన నే నెనరనేది దొరకదు కదా
బతుకు పరవశమై పరిమళించింది నీవే నా శ్వాసల ప్రాణమై నిలిచినపుడు
మనసుదెంత అమాయకతో కనబడని దేవుణ్ణి ఎంతగా నమ్ముతుందో మల్లీ!
ఆద నిను నమ్మి నీకై ఆరాధనయింది నీవే నా దైవమై నిలిచినపుడు.
======
గజల్ – 31
“నడుస్తూ నడుస్తూ…” — విశ్లేషణ
గజల్ కవయిత్రి: రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి
“నడుస్తూ నడుస్తూ…” అనే ఈ గజల్ ప్రేమను ఒక సాధారణ ప్రణయానుభూతిగా కాకుండా, ధ్యానం, దీపం, తీరం, ప్రేమ, ప్రకృతి, జంట గానం, శ్వాస, దైవం వంటి అనేక ప్రతీకల ద్వారా ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా మలిచిన గజల్గా నిలుస్తుంది.
ఈ గజల్లో ప్రతి షేర్ ఒక ప్రత్యేకమైన పరిణామాన్ని సూచిస్తుంది. మొదట కాలం ఆగిపోతుంది; తరువాత చీకటి తొలగిపోతుంది; ప్రవాహానికి తీరం దొరుకుతుంది; హృదయం వికసిస్తుంది; ప్రకృతి ప్రేమికుల కలయికను ఆశీర్వదిస్తుంది; మనసుకు ప్రశాంతత లభిస్తుంది; చివరికి ప్రేమ *“దైవం”* గా మారుతుంది.
కవయిత్రి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి భావప్రపంచంలో ప్రేమకు ఉన్న అత్యున్నత స్థానం ఈ గజల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ ప్రేమ — జీవితానికి దిశ, వెలుగు, గమ్యం, శ్వాస, చివరికి ఆరాధ్య దైవం.
“నడుస్తూ నడుస్తూ ఆగిపోయింది కాలం నీవే నా ధ్యానమై నిలిచినపుడు
అలిమిన నమిలిన చీకటి పారిపోయింది నీవే నా దీపమై నిలిచినపుడు”
గజల్ మొదటి షేర్ నుంచే కవయిత్రి ప్రేమను ఒక ధ్యానస్థితిగా ప్రతిష్ఠించారు.
కాలం ఎప్పుడూ నడుస్తూనే ఉంటుంది. కానీ ప్రేమ ధ్యానంగా మారిన క్షణంలో కాలమే ఆగిపోయినట్లు అనిపిస్తుంది. ఇది ప్రేమలో కలిగే కాలాతీత అనుభూతికి ప్రతీక.
“నీవే నా ధ్యానం” అనడం ద్వారా ప్రేమ అనే ఆలోచన మనసులో ఒక క్షణిక జ్ఞాపకంగా కాకుండా, నిరంతరమైన అంతరంగ స్థితిగా మారుతుంది.
రెండో పంక్తిలో:
“నీవే నా దీపమై నిలిచినపుడు”
అనే భావం మరింత శక్తివంతమైనది.
చీకటి అనేది కేవలం రాత్రి కాదు. అది నిరాశ, అయోమయం, ఒంటరితనం, దుఃఖం వంటి భావాలకు ప్రతీక.
ప్రేమ దీపంగా మారగానే ఆ చీకటి తొలగిపోతుంది.
అంటే:
ప్రేమ → ధ్యానం → వెలుగు
అనే భావపరిణామం మొదటి షేర్లోనే కనిపిస్తుంది.
“ఏ ప్రవాహమైనా ఒంటరిది కాదుగా దరులనుప్రేమగా తాకాల్సిందే కదా
పడుతూ లేస్తూ సాగే నా పరుగాగిపోయింది నీవే నా తీరమై నిలిచినపుడు”
ఈ షేర్లో ప్రవాహంఅనే పదం ఒక అద్భుతమైన జీవన ప్రతీక.
నది ఒంటరిగా ప్రవహించినా దానికి తీరం అవసరం. అదే విధంగా మనిషి ఎంత దూరం ప్రయాణించినా, జీవితానికి ఒక గమ్యం, అనుబంధం, ఆధారం ఐనా ప్రేమే అవసరం.
“దరులను ప్రేమగా తాకాల్సిందే” అనే భావం ప్రకృతి ద్వారా మానవ సంబంధాల సత్యాన్ని చెబుతుంది.
ఇక:
“పడుతూ లేస్తూ సాగే నా పరుగాగిపోయింది
నీవే నా తీరమై నిలిచినపుడు”
అనే పంక్తుల్లో జీవిత పోరాటం కనిపిస్తుంది.
పడటం, లేవడం, పరుగెత్తడం—ఇవి జీవన సంఘర్షణలకు ప్రతీకలు.
కానీ ప్రేమే తీరం అయినప్పుడు ఆ పరుగుకు విశ్రాంతి లభిస్తుంది.
ఇక్కడ ప్రేమ
తీరం = గమ్యం + ఆశ్రయం + విశ్రాంతిగా రూపాంతరం చెందింది.
“తెలి వెన్నెలతో తడిసె ఏటి నురుగు కళగా పెనవేసుకొని లలితో మురిసేనా
నా ఎద మెలమెల్లగా మెల్లగా విరిసింది నీవే నా ప్రేమమై నిలిచినపుడు”
ఈ షేర్ పూర్తిగా ప్రకృతి–ప్రేమ సమ్మేళనంగా మారి తెల్లని వెన్నెలలో నది నురుగు మెరుస్తూ కనిపించే దృశ్యం ఒక అందమైన దృశ్యకావ్యంలా నిలిచింది.
వెన్నెల → ఏటి నురుగు → కళ → మురిపెం ఇదో దృశ్యసౌందర్యం.
“నా ఎద మెలమెల్లగా మెల్లగా విరిసింది”
అనే పంక్తిలో హృదయాన్ని పువ్వుతో పోల్చిన అద్భుత అంతర్లీన రూపకం ఉంది.
ప్రేమ ఒక్కసారిగా హృదయాన్ని వికసింపచేయదు. అది “మెలమెల్లగా” వికసింపచేస్తుంది.
మెల్లగా అనే పద పునరుక్తి హృదయ వికాసపు నెమ్మదితనాన్ని సూచిస్తుంది.
రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి ఈ భావచిత్రణలో ప్రకృతి సౌందర్యం అంతరంగ సౌందర్యంగా మారింది.
“పచ్చని మరువం తెల్లని మల్లెలు ప్రకృతికెపుడు గంధపు హారతులిస్తాయి కదా
నీవూ నేను కలిసిన కలయిక కలిమిలో సమయంలో లీనమై నిలిచినపుడు”
ఈ షేర్ ప్రకృతి ప్రేమల కలయికను ఒక మంగళకరమైన వేడుకగా చూపిస్తుంది.
“పచ్చని మరువం”, “తెల్లని మల్లెలు” అనే రంగుల ప్రతీకలు కవితకు దృశ్య సౌందర్యాన్ని అందించాయి.
పచ్చదనం – జీవం, ఆశ, అభివృద్ధిని.
తెల్లని మల్లె – పవిత్రత, ప్రేమ, పరిమళాన్ని.
గంధపు హారతి – మంగళం, పవిత్ర ఆశీర్వాదాన్ని తెలుపుతాయి.
ప్రేమలు కలిసినప్పుడు ప్రకృతే గంధపు హారతి ఇస్తున్నట్లు కవయిత్రి ఊహించటమన్నది ప్రేమ ప్రకృతితో ఏకమయ్యే పవిత్ర అనుభూతిగా చూపుతుంది.
“కలిమిలో సమయంలో లీనమై” అనే భావం ప్రేమలు కలయికలో కాలం కూడా కరిగిపోయే స్థితిని సూచించింది.
మొదటి షేర్లో కాలం ఆగిపోతుంది; ఇక్కడ కాలంలో ప్రేమ లీనమవుతుంది. ఈ రెండు భావాలు గజల్ మొత్తాన్ని అంతర్లీనంగా కలుపుతున్నాయి.
“బండలు గుండెలు కదిలించి కరిగించి కన్నీరుగా పారించేదెవరో ఏమో నా మనసు కుదుటపడి హాయిననుభవించింది మన జంట గానమై నిలిచినపుడు” ఇది గజల్లోని భావోద్వేగ పరాకాష్ఠ.
“బండ గుండె” అంటే కఠినమైన మనసు. ప్రేమ ఆ కఠినత్వాన్ని కూడా కరిగించగలదని కవయిత్రి చెబుతున్నారు.
కరిగిన బండరాయి కన్నీరుగా మారడం ఒక బలమైన అతిశయోక్తి–రూపకం.
ప్రేమలో ఉన్న శక్తి ఎంత గొప్పదో చెప్పడానికి ఈ ప్రతీక ఉపయోగపడింది.
ఇక:
“మన జంట గానమై నిలిచినపుడు”
అనే భావంలో ఇద్దరు వ్యక్తుల జీవితాలు ఒకే సంగీతంగా మారాయి.
జంట → గానం → సామరస్యం
అంటే ప్రేమల మధ్య భేదాలు తొలగిపోయి, రెండు స్వరాలు ఒకే రాగంగా మారినట్లనే భావన.
ఇక్కడ ప్రేమ కేవలం భావోద్వేగమే కాదు; అది సామరస్య సంగీతం.
“జీవితంలో ఎప్పుడో కాని వరమంటి నిజమైన ప్రేమ దొరకదు కదా
బతుకు పరవశమై పరిమళించింది నీవే నా శ్వాసల ప్రాణమై నిలిచినపుడు”
ఈ షేర్ ప్రేమను జీవితంలోని అరుదైన వరంగా అభివర్ణించింది.
నిజమైన అనుబంధం జీవితంలో ఎప్పుడో ఒకసారి మాత్రమే లభించే అరుదైన వరమని కవయిత్రి భావన.
“శ్వాసల ప్రాణం” అనే పదబంధం అత్యంత గాఢమైనది.
శ్వాస లేకుండా జీవితం లేదు. అదే విధంగా ప్రేమ లేకుండా జీవితానికి అర్థం ఉండదనే స్థాయికి ప్రేమను తీసుకెళ్ళటం గొప్ప అభివ్యక్తి.
ఇక్కడ:
ప్రేమ → శ్వాస → ప్రాణం → జీవితం
అనే భావపరంపర ఏర్పడుతుంది.
“బతుకు పరవశమై పరిమళించింది” అనే రూపకం కూడా అందమైనది. జీవితం ఒక పరిమళించే పువ్వులా మారింది.
“మనసుదెంత అమాయకతో కనబడని దేవుణ్ణి ఎంతగా నమ్ముతుందో మల్లీ!
ఆద నిను నమ్మి నీకై ఆరాధనయింది నీవే నా దైవమై నిలిచినపుడు.”
గజల్ చివరి షేర్ మొత్తం భావప్రయాణాన్ని ఆధ్యాత్మిక శిఖరానికి .
మొదటి షేర్లో ప్రేమ ధ్యానం కాగా
తర్వాత దీపం. ఆపై తీరం.
తర్వాత ప్రేమ. తర్వాత జంట గానం.
ఆపై శ్వాసల ప్రాణం. చివరికి దైవం.
ఇది చాలా చక్కని భావపరిణామం.
“నీవే నా దైవమై నిలిచినపుడు”
అనే ముగింపు ద్వారా ప్రేమకు అత్యున్నతమైన పవిత్ర స్థానాన్నిఇచ్చారు.
ఇక్కడ ప్రేమను నిజమైన దేవుడిగా ప్రకటించడం కంటే, ప్రేమపట్ల ఏర్పడిన సంపూర్ణ విశ్వాసం, సమర్పణ, ఆరాధనను దైవత్వానికి ప్రతీకగా చూడవచ్చు.
కవయిత్రి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి గజల్ ఇక్కడ ప్రేమను ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా మార్చింది.
ప్రతీక అంతర్లీన భావం ఇలా...
కాలం జీవన ప్రయాణం
ధ్యానం ఏకాగ్రతతో కూడిన ప్రేమ
దీపం వెలుగు, ఆశ చీకటి నిరాశ, అయోమయం
ప్రవాహం జీవన ప్రయాణం తీరం గమ్యం, ఆశ్రయం
వెన్నెల మాధుర్యం
నురుగు సున్నితమైన ఆనందం
మల్లెలు పవిత్ర ప్రేమ
గంధపు హారతి మంగళం, పవిత్రత
జంట గానం సామరస్యం
శ్వాస జీవితం
ప్రాణం జీవనాధారం
దైవం సంపూర్ణ సమర్పణ
ఈ గజల్లో మూడు ప్రధాన ప్రపంచాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిశాయి:
ప్రకృతి
వెన్నెల, ఏటి నురుగు, మరువలు, మల్లెలు.
ప్రేమ
ధ్యానం, ప్రేమ, కలయిక, జంట గానం, శ్వాస.
ఆధ్యాత్మికత
దీపం, ఆరాధన, దైవం.
ఈ మూడింటి కలయికే గజల్కు ప్రత్యేకమైన భావగాంభీర్యం ఇచ్చింది.
కవయిత్రి ప్రకృతి దృశ్యాల ద్వారా అంతరంగ పరిణామాన్ని వ్యక్తం చేశారు.
ఈ గజల్ను ఒక సంపూర్ణ భావయాత్రగా పరిశీలిస్తే:
ధ్యానం
↓
దీపం
↓
తీరం
↓
ప్రేమ
↓
కలయిక
↓
జంట గానం
↓
శ్వాసల ప్రాణం
↓
దైవం
ఇది ఒక సాధారణ ప్రేమ కాదు.
ఇది ప్రేమను జీవనార్థంగా అనుభవించే ఒక హృదయపు అంతరంగ ప్రయాణం.
ఈ గజల్లో పదేపదే కనిపించే “నీవే నా…” అనే పదం నిర్మాణం ప్రత్యేకమైనది.
* నీవే నా ధ్యానం
* నీవే నా దీపం
* నీవే నా తీరం
* నీవే నా ప్రేమ
* నీవే నా శ్వాసల ప్రాణం
* నీవే నా దైవం
ఈ పునరావృతం చేయటం ద్వారా ప్రేమ స్థానం ఉన్నతమైనదిగా చెప్పబడింది
ఇది గజల్ నిర్మాణంలోని అత్యంత అందమైన భావోన్నతి. గజల్ కవయిత్రి రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి ఈ రచనలో మూడు ముఖ్యమైన లక్షణాలు కనిపిస్తాయి:
1. భావాన్ని ప్రకృతితో సమ్మిళితం చేసి చెప్పడం
వెన్నెల, మల్లెలు, నది, నురుగు వంటి ప్రతీకల ద్వారా అంతరంగాన్ని చిత్రించడం.
2. ప్రేమను విలువగా చూపడం
3 ప్రేమను ఆధ్యాత్మిక స్థాయికి తీసుకెళ్లడం
చివరికి ప్రేమ దైవంగా మారడం ద్వారా ప్రేమకు అత్యున్నత పవిత్రతను అందించడం.
ఈ మూడు లక్షణాలు గజల్కు ఒక మృదువైన శృంగార–ఆధ్యాత్మిక స్వరూపాన్ని ఇచ్చాయి.
ఈ గజల్లో పదాల పునరుక్తి భావానికి లయను అందించింది.
“నడుస్తూ నడుస్తూ” – కాలగమనాన్ని సూచించే లయ.
“మెలమెల్లగా మెల్లగా” – హృదయ వికాసం యొక్క నెమ్మదితనం.
“పడుతూ లేస్తూ” – జీవన పోరాటం.
“పచ్చని మరువల తెల్లని మల్లెలు” – రంగుల దృశ్యసౌందర్యం.
“బతుకు పరవశమై పరిమళించింది” – జీవితం పరిమళంగా మారిన రూపకం బాగుంది
ఈ పదప్రయోగాలు గజల్కు శ్రవణ, దృశ్య, భావ సౌందర్యాలను కలిగించాయి.
“నడుస్తూ నడుస్తూ…” గజల్ ఒక ప్రేమైక హృదయం ప్రేమకెలా స్పందిస్తుందో... ఎలా అనుభవిస్తుందో చెప్పే గజల్ గానే కాక ప్రేమను జీవితానికి వెలుగుగా, గమ్యంగా, శ్వాసగా, చివరికి దైవంగా అనుభవించే ఒక అంతరంగ తత్వాన్ని ప్రతిపాదించింది.
రాజావాసిరెడ్డి మల్లీశ్వరి గారి “నడుస్తూ నడుస్తూ…” గజల్ ప్రేమను ఒక నిరంతర ప్రయాణంగా చూపిస్తుంది. ,
ఈ గజల్ యొక్క అంతరార్థాన్ని ఒక వాక్యంలో చెప్పాలంటే:
“నిజమైన ప్రేమ మనసుకు ధ్యానమై, జీవితానికి దీపమై, ప్రయాణానికి తీరమై, శ్వాసకు ప్రాణమై, ఆరాధనకు దైవమవుతుంది.”
=======
